Gazetka WTiICh - Numer 6, kwiecień 2012

Comments

Transcription

Gazetka WTiICh - Numer 6, kwiecień 2012
1
1
Numer 6
Kwiecień 2012
Uchroń się przed czadem
„Czy wiesz co jesz?
- czyli krótko o nutrigenomice”
Wasze Życzenia
2
2
3
3
Uchroń się przed czadem
Za pomocą zmysłów węchu lub smaku trafiają do mózgu informacje o zagrożeniu dla życia. Mózg
rozsyła impulsy elektryczne poprzez nerwy, które docierają do organów wywołujące reakcje obronne
organizmu. A co z tlenkiem węgla? W przypadku czadu ten system obronny zostaje zneutralizowany
(zatruty). Mówi się, że czad to cichy zabójca dlatego, gdyż człowiek nie może go wykryć organoleptycznie. Czy można się przed nim uchronić?
C
zad w temperaturze pokojowej jest
bezbarwnym, bezwonnym oraz niedrażniącym gazem, te właściwości są
bardzo niekorzystne dla zdrowia i życia ludzi. Gaz ten powstaje jako produkt niepełnego spalania paliw przy ograniczonym dostępie powietrza (a bliżej tlenu, którego niedobór
w sferze płomienia, spowodowany ograniczonym dopływem powietrza na skutek bezpośredniej ingerencji człowieka lub błędem konstrukcyjnym urządzenia grzewczego). Niewietrzone
pomieszczenia zawierają duże stężenia dwutlenku węgla, który jest mało szkodliwy dla
życia człowieka, jednak ogranicza dostęp tlenu
w procesie spalania i już na tym etapie może
powstawać pewna ilość czadu. Powstający toksyczny tlenek węgla jest lżejszy od powietrza i
można pomyśleć, że powinien się zbierać pod
sufitem i ulecieć przez sprawną kratkę wentylacyjną. Jednak mimo to miesza się z powstającym dwutlenkiem węgla, który z kolei jest cięż-
szy od powietrza co sprawia, że gazy gromadzą
się w dolnych partiach pomieszczeń.
Jego obecność świadczy o niesprawności ciągów odprowadzania spalin, braku dopływu
tlenu do strefy spalania paliw oraz o usterkach
instalacji wentylacyjnej.
Z tlenkiem węgla stykamy się na co dzień, ale
w bardzo niskich stężeniach. Normalny poziom
tlenku węgla w powietrzu atmostefycznym wynosi 0,0115-0,0230 mg/m3 natomiast w okolicach dróg o dużym natężeniu ruchu drogowego
czy miastach te wartości są znacznie wyższe
(tabela1).
Skutki jakie niesie za sobą wdychanie czadu
prowadzą do niedotlenienia organizmu, kwasicy komórkowej, rozszerzenia tętnic i przekrwienie mózgu. Transport tlenu przez krew
zostaje zablokowany co znacznie obniża oddychanie tkankowe i powoduje niedotlenienie
całego organizmu.
Istnieje wiele urządzeń, które mogą nas ostrzec
przed obecnością tlenku węgla zanim to stężenie wzrośnie do śmiertelnego. Urządzenia
takie nazywane są czujnikami, miernikami,
detektorami czy też gazosygnalizatorami, które
alarmują o przekroczeniu dopuszczalnego progu stężenia tlenku węgla. Rynek tych urządzeń
jest tak bogaty w przeróżne rodzaje czujników,
że w każdym domu taki detektor powinien być
obecny. Nie można mówić tutaj o oszczędzaniu, kiedy chodzi o życie przeważnie całych rodzin.Tym bardziej, że są one dostępne od 30 zł!
Dlatego Czytelniku zastanów się czy nie warto
pomyśleć o bezpieczeństwie swoje i najbliższych?
Andrzej Günther,
Podziękowania dla
dr hab. inż. Mirosławy El Fray,
prof. nzw. ZUT
Na internetowych aukcjach Allegro.pl można nabyć czujniki tlenku
węgla już od 30 zł, mogą one uratować Tobie i innym życie.
4
4
Konkurs Biomist.pl Miejsce I
Od melasy po kwas cytrynowy, etanol,
drożdże piekarskie i biogaz.
1. Przemysł spożywczy jest jednym z najefektywniejszych gałęzi przemysłu przetwarzającego dobra które są i będą zawsze wykorzystywane przez człowieka. Zadaniem przemysłu przetwórczego jest przede
wszystkim dostarczenie żywności i ich „odmian” człowiekowi. Człowiek
jako istota ludzka żywi się właśnie odmianami produktów naturalnych,
czyli przetworzonych w różnoraki sposób. Chemiczne, termiczne, przemysłowe przetwórstwa to podstawa działania każdego przedsiębiorstwa
spożywczego.
Wśród wielu branż przemysłu spożywczego można rozróżnić m.in.:
• przemysł młynarski,
• przemysł mięsny,
• przemysł mleczarski,
• przemysł rybny,
• przemysł cukrowniczy i cukierniczy,
• przemysł tytoniowy,
• przemysł napojów alkoholowych.
Cukier, (sacharoza) , disacharyd zbudowany z fruktozy i glukozy, będący
składnikiem trzciny cukrowej i buraków cukrowych jest jednym z podstawowych substratów wykorzystywanych w przemyśle spożywczym.
Spożycie cukru na świecie wynosi ponad 100 milionów ton. Spożycie
cukru w każdym znaczeniu tego słowa jest związane z jego produkcją.
Pod względem wielkości produkcji Polska zajmuje czwarte miejsce w
Europie. Głównym substratem z którego wyrabia się cukier jest burak
cukrowy. Należy podkreślić , iż światowa produkcja cukru opiera się
na trzcinie cukrowej bo ponad 60% światowych zasobów tego białego
proszku jest produkowane na bazie trzciny cukrowej.
Burak cukrowy bo o nim będzie mowa w tym artykule, są cenną rośliną,
nie tylko ze względu podnoszenie poziomu kultury rolniczej ale i także
ze względu na bogate źródło odżywcze, a mowa tu o paszach.
Odpady przemysłu cukrowniczego
Produkowanie sacharozy przyczynia się do powstania wielu odpadów,
zresztą jak z każdego przetwórstwa. Najważniejszymi odpadami w tym
przemyśle są wysłodki buraczane i melasa.
Wysłodki buraczane, to odpad z buraków po ekstrakcji z niej cukru. Wysłodki to tania i wysokoenergetyczna pasza dla zwierząt: bydła
mlecznego i opasowego, trzody chlewnej, oraz koni sportowych i pociągowych.
Melasa (melas), to odpad przy produkcji sacharozy, czyli roztwór z którego nie udaje się już wykrystalizować cukru.
2. W zależności od stosowanego surowca można rozróżnić melasę buraczaną lub trzcinową. Melasa to brązowy syrop zawierający 50% sacharozy. Prócz cukru zawiera niewielkie ilości cukrów prostych oraz składniki
nie cukrowe, które są substratami organicznymi lub nieorganicznymi
azotowymi lub bez azotowymi a wśród substancji azotowych 50% stanowi kwas glutaminowy C5H9NO4 . Wśród składników mineralnych
ok. 50 % stanowią sole K (sole potasowe) będące bogatym substratem do
produkcji nawozów potasowych. Ponad to korzystnymi składnikami
zawartymi w melasie są witaminy. Należy podkreślić, iż melasy nie powinno się stosować bezpośrednio do spożycia gdyż zawierają niewielkie
ilości toksycznych związków takich jak: Lotne pirole, pirazyny azotowe
, furany czy fenole. Związki te występują w ilościach ppm.
O przydatności melasy do celów biotechnologicznych oprócz zawartości
sacharozy decyduje:
I. Zawartość azotu aminokwasowego.
II. Całkowita zawartość azotu a także obecność substancji nie pożądanych takich jak:
- betanina,
- kwasy lotne,
- związki wapnia. Sole Ca2+,
- koloidy powstałe z pektyn,
- skarmelizowane barwniki,
- karmel,
- metale ciężkie takie jak: Pb, Cu, Fe
- zawartość NO2- , NO3- pozostałości pestycydów, po opryskach stosowanych do ochrony roślin.
3. Najczęstsze kierunki wykorzystania melasy to:
a) PRODUKCJA DROŻDŻY PIEKARSKICH
b) PRODUKCJA KWASU CYTRYNOWEGO
c) PRODUKCJA ETANOLU
d) PRODUKCJA BIOGAZU
A. PRODUKCJA DROŻDŻY PIEKARSKICH
- melasę rozcieńcza się 2 do 3 razy , dodaję substancji wzrostowych i prowadzi hodowlę drożdży przy silnym napowietrzaniu podłoża. Po hodowli
drożdże odwirowuje się, przemywa wodą i ponownie wiruje się a otrzymane tzw. Mleczko drożdżowe zagęszcza na próżniowym filtrze bębnowym. A następnie formuje kostki i pakuje.
W celu otrzymanie drożdży paszowych proces prowadzi się w takich samych warunkach lecz używa się innego szczepu drożdży
Drożdże piekarskie,
1000x, przy użyciu mikroskop
Delta Optical Genetic Bino),
fot. Jakub Duszczyk,
Drożdże piekarskie, 400x, filtr żółty,
przy użyciu mikroskop Delta Optical
Genetic Bino), fot Jakub Duszczyk
B. BIOSYNTEZA KWASU CYTRYNOWEGO
- biosyntezę tą można prowadzić metodą wgłębną w fermentorach lub metoda powierzchniową na tacach,
- zaletą metody powierzchniowej jest większa wydajność, mniejsza ilość towarzyszących innych kwasów powstałych przy biosyntezie, oraz mniejsza
wrażliwość na przerwy w napowietrzaniu podłoża na którym syntezuje się
kwas cytrynowy,
- zaletą metody wgłębnej jest możliwość prowadzenia procesu metodą ciągłą,
duża objętość i duża szybkość procesu. Ponad to proces ten jest automatyczny. Do zalet należy również doliczyć jałowość podłoża.
Biosynteza:
- biosynteza prowadzona jest przy pomocy pleśni. Po procesie fermentacji
roztwór zawiera ok. 6% innych kwasów w tym 80% kwasu cytrynowego
(kwasu kwas 2-hydroksy-1,2,3-propanotrikarboksylowy). W celu wydzielenia kwasu cytrynowego do roztworu wprowadza się wodorotlenku wapnia
Ca(OH)2 i wówczas wytrąca się nierozpuszczalny osad cytrynianu triwapnia.
W celu wydzielenia z niego wolnego kwasu cytrynowego działa się rozcieńczonym kwasem siarkowym H2SO4 na osad , wówczas z roztworu wypada
nierozpuszczalny osad siarczanu wapnia CaSO4 ,a w roztworze pozostaje
czysty kwas cytrynowy. Kwas ten oczyszcza się na jonitach i pozostawia do
krystalizacji lub krystalizuje w urządzeniach zwanych krystalizatorami.
Sumaryczny zapis reakcji:
Melasa = C6H8O7
zanieczyszczony C6H8O7 80% + Ca(OH)2 (C6H5O7) 2Ca3 + 3H2O
(C6H5O7) 2Ca3 + 3H2SO4 C6H8O7 + 3CaSO4
Kryształy kwasu cytrynowego (fot. Jakub Duszczyk przy użyciu mikroskopu
Delta Optical Genetic Bino, pow 40x).
Konkurs Biomist.pl Miejsce I
C) PRODUKCJA ETANOLU
- podobnie ja przy produkcji kwasu cytrynowego melasę należy rozcieńczyć 2 do 3 razy (w przeciwnym razie zgodnie z osmozą komórki drożdży oddadzą treść komórkową) po czym dodaje się substancji wzrostowych a następnie prowadzi fermentację etanolową przy pomocy drożdży
piekarskich. Produktem jest 10 % etanol, który następnie odpędza się i
rektyfikuję, w wyniku czego uzyskuje się 95% etanol.
Etanol produkowany z melasy jest gorszej jakości produktem, niż ten
otrzymany z zbóż czy też ziemniaków.
D) PRODUKCJA BIOGAZU
- w wyniku fermentacji beztlenowej melasy jest biogaz. Zaletą tego procesu jest to iż możemy uzyskać
dużą ilość energii, w wyniku spalenia biogazu. Wadą tego procesu
jest to iż należy tlenowo oczyszczać powstałe ścieki, chyba iż w
produkcji nie zawrócimy ich do
obiegu.
Produkcja biogazu na bazie melasy jest przyszłościowym kierunkiem. W Polsce melasa jest
jednym z najbardziej zagospodarowanych odpadów. Melasa
jako bogate źródło energii i łatwo
przyswajalnego węgla może być
użyte do produkcji biogazu.
Produkcja biogazu opiera się
przede wszystkim na anaerobowej przeróbce substratu w biogaz
, którego głównymi składnikami
w zależności od użytego substratu
mogą być:
-
CH4 : 50-75%
-
CO2 : 25- 45%
-
H2S : 20-20000ppm
-
H2 : < 1 %
-
CO : 0- 0,21%
-
N2 : < 2%
-
O2 : < 2%
-
Inne : śladowe ilości.
Biogaz zawiera ogromne ilości gazów cieplarnianych metan i ditlenek
węgla. Spalając metan możemy otrzymać ogromną ilość czystej energii elektrycznej jako alternatywa dla paliw kopalnych. Melasa pozyskiwana z cukrowni może być przetwarzana bezpośrednio w biogaz po
wcześniejszym rozcieńczeniu jej do wartości suchej masy równej 10%.
Melasa zawiera 85% s.m org. Ta wartość jest zabójcza dla mikrobów
anaerobowych, dlatego przed prowadzeniem fermentacji należy ją rozcieńczyć. Melasa jako produkt odpadowy jest bardzo trwałym odpadem.
Ze względu na dużą ilość cukru (bo ponad 50%) nie wymaga dodatkowej konserwacji. Melasa sama w sobie jest wyśmienitym konserwantem
w postaci czystej. Tak duże stężenie melas powoduje, iż żaden mikroorganizm niewyrodnie na niej. Ta właściwość czyni z melasy wyśmienity
5
5
produkt do produkcji biogazu. Łatwa w transporcie i przechowywaniu jest jednym z wielu produktów odpadowych które mogą być tak
efektywnie wykorzystane. Cukrownie produkują wielkie ilości odpadów, zarówno melasa jak i wysłodki buraczane mogą być przetwarzane
na biogaz. Biogaz jest czystym paliwem niekiedy niewymagającym dodatkowych przeróbek. W większych biogazowniach można instalować
moduły odsiarczania spalin, jednakże melasa zawiera niewielkie ilości
siarkowych związków, dlatego też niekiedy nie opłaca się odsiarczać spalin powstających w wyniku spalania biogazu. Opłaca się to przy wykorzystaniu innych substratów, np.: gnojowicy.
SCHEMAT PRZYKŁADOWEJ BIOGAZOWNI ZASILAJĄCEJ
TURBOGENERATOR O MOCY 720, 5 kW
Przedstawiony schemat został opracowany do stworzenia prostej biogazowni, przetwarzającej melasę odpadową. Na każdą tonę melasy trzeba
użyć do rozcieńczenia aż 8t wody. Toteż odpady które musiały wybyć
tlenowo oczyszczone (w przypadku zrzutu ich do kanalizacji), w większości przypadków używane są jako odpadowa woda do rozcieńczania
substratu.
4. Melasa to bardzo dobry surowiec do produkcji wielu substancji. Z
zagospodarowaniem tego odpadu nie ma większego problemu, gdyż jest
to jeden z cennych produktów. Można powiedzieć iż przy produkcji
sacharozy nie ma odpadów. Wysłodki buraczana i melas są również produktami , i to obszernie zagospodarowanymi:
- wysłodki jako drogocenna pasza
- melas jako drogocenny odpad (produkt odpadowy) do produkcji wielu
substancji w tym biogazu.
Przemysł cukrowniczy najlepiej gospodaruje odpadami. Duża kaloryczność, dostępność i przyswajalność surowców powoduje, iż gospodarowanie nie tylko melasą jest proste co powoduje, buraki cukrowe w naszym
kraju zawsze będą zagospodarowane i nigdy nikt nimi nie pogardzi.
Jakub Duszczyk
Student V semestru Inżynierii Środowiska,
spec. Inżynieria Ochrony Środowiska.
Student I semestru Chemii,
spec. Technologia preparatów Farmaceutycznych.
Literatura
1. Marek Jóźwiak , Biogazownia Cukrownicza,
fotografia pozyskiwania melasy.
[ONLINE], [dostęp 19.12.2011r], dostępna na stronie internetowej:
www.bbizeneris.pl/pl/rynek/biogaz/biogaz-z-cukru.html
ZAPRASZAMY DO BRANIA UDZIAŁÓW W KONKURSACH
www.biomist.pl
SCHEMAT POZYSKANIA MELASY Z CUKROWNI I PRODUKCJA BIOGAZU
6
„Czy wiesz co jesz?
6
- czyli krótko o nutrigenomice”
utrigenomika jest nowoczesną, dynamicznie rozwijającą się dziedziną, z pogranicza dietetyki i genetyki. Bada ona interakcje pomiędzy składnikami pożywienia, czynnikami
genetycznymi a stanem zdrowia. Przedmiotem badań z zakresu nutrigenomiki jest ustalenie strategii zindywidualizowanego żywienia, w celu zapobiegania schorzeniom, poprawy jakości życia i uzyskania zdrowego przebiegu procesu starzenia.
P
omimo tego, że nutrigenomika jako dziedzina
zaczęła intensywnie rozwijać się pod koniec
ubiegłego stulecia, była już świadomie stosowana wiele lat wcześniej. Standarowym przykładem jest leczenie za pomocą diety rzadkich chorób
genetycznych, jakimi są galaktozemia (brak enzymu
przekształcającego galaktozę w glukozę) oraz fenyloketonuria (brak enzymu przekształcającego fenyloalaninę w tyrozynę). Dzięki szybko wprowadzonej
diecie eliminacyjnej, dzieci mogą normalnie funkcjonować i rozwijać się.
Celem nutrigenomiki jest stworzenie
podstawy zindywidualizowanych zaleceń żywieniowych, bazujących na materiale genetycznym pacjenta, w celu prewencji chorób na wiele lat
przed ich wystąpieniem. Sukces w tym obszarze wymaga współpracy wielu dziedzin nauki, takich jak: biotechnologia, chemia, medycyna, etiologia, a nawet ekonomia.
Największym problemem, są badania związane z poszczególnymi grupami etiologicznymi. W genomie ludzkim istnieją
znaczące, choć bardzo małe różnice w sekwencjach poszczególnych
genów. Istnienie w genomie ludzkim polimorfizmów (wariantów) pojedynczego nukleotydu (SNP) może wzmacniać, lub osłabiać, wpływ
bioaktywnych związków na ekspresję genów. Osobnicze różnice spowodowane są istnieniem ok. 10 mln SNP, które występują średnio co
300 nukleotydów.
W żywności występuje wiele składników bioaktywnych, które pełnią
rolę cząsteczek sygnałowych. Wpływają one, zarówno ilościowo, jak
i jakościowo, na ekspresję genów, co z kolei powoduje powstanie, lub
brak, białka mającego wpływ na funkcjonowanie tkanek, jak i całego
organizmu.
Aby dokładniej zobrazować ten proces, możemy przeanalizować doświadczenie, polegające na różnicy suplementacji diety ciężarnych
żółtych myszy. Grupa kontrolna otrzymywała standardowe pożywie-
nie, bez dodatkowej suplementacji, natomiast matki z grupy
badanej otrzymywały dodatkowko kwas foliowy, betainę, cholinę i genisteinę. Potomstwo grupy kontrolnej, miało, podobnie jak rodzice, umaszczenie koloru żółtego. Młode matek z
grupy badanej miały futerko koloru brązowego i wykazywały mniejszą skłonność do otyłości, zachorowania na cukrzyce
oraz nowotwory. Nasuwa się więc pytanie: jak składniki pożywienia mogą zmieniać ekspresję genu? Dziedziną, która może
odpowiedzieć na część tych pytań, jest epigenetyka. Nauka ta
zajmuje się badaniem dziedziczności pozagenowej, dotyczy
stałych, bądź odwracalnych zmian, które skutkują zmianami
ekspresji i funkcji genów bez odpowiadających ich zmian w
sekwensji DNA. Zmiana ekspresji genów, może być przejściowa (np.: wywołana zmianami środowiska, jakim jest dieta) lub trwała,
zapamiętana i przekazywana, dzięki mechanizmom dziedziczenia epigenetycznego. Zmiany epigenetyczne w zakresie ich wpływu na ekspresję
genów, obejmują metylację metylowanie DNA (uniemożliwia ona, na
zasadzie przestrzennej przeszkody, wiazanie się czynników transkrypcyjnych do promotorów i sekwencji regulujących transkrypcję) oraz potranslacyjne modyfikaje histonów. Intensywne metylowanie DNA zachodzi
we wczesnych fazach rozwoju zarodka, dlatego ma tak istotny wpływ na
kształtowanie potomstwa.
Składniki pożywienia mogą w sposób pośredni lub bezpośredni, wpływać na ekspresję genów. Niektóre bioaktywne składniki działają
jako ligand dla receptorów transkrypcyjnych, lub wchodzą w szlaki metaboliczne, zmieniając poziom produktów pośrednich i ostatecznych, jak
również modulują drogi przekazywania sygnałów.
Mimo niewątpliwych sukcesów w obszarze badań nutrigenomiki, ich
wyniki mają nadal niewystarczający wpływ na projektowanie i produkcję
żywości funkcjonalnej. Dotychczasowe osiągnięcia tej nowej dyscypliny
nauki pozwoliły sformułować wiele istotnych hipotez, o interakcjach między składnikami diety, a ekspresją genów. W niektórych przypadkach możemy wyjaśnić je na poziomie molekularnym, a także zdefiniować nowe
biomarkiery, których identyfikacja lub pomiar ułatwiają ocenę zagrożenia
lub poprawę stanu zdrowia.
Dominika
M
aciejewska
7
7
Skrzyp polny
J
uż od niepamiętnych lat ziele skrzypu było stosowane
przeciw krwotokom
wewnętrznym, jako środek
przeciw wypadaniu włosów, w chorobach dróg moczowych, na wzmocnienie
paznokci... to tylko niektóre
właściwości lecznicze tej
rośliny.
W Polsce skrzyp polny jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych chwastów. Spotkać go możemy na
polach, łąkach, w ogrodach, lasach, w rowach i nad
brzegami wód. Bardzo lubi stanowiska podmokłe
oraz gleby zakwaszone, piaszczyste lub gliniaste. W
naszym kraju występuje aż 9 gatunków tej rośliny, ale
za leczniczy uważany jest tylko skrzyp polny.
Dzisiaj naukowo wiemy, że ziele skrzypu ma działanie m.in. moczopędne, uszczelnia naczynia krwionośne, krwiotwórcze, przeciwreumatyczne, przyspiesza
gojenie ran, przyśpiesza przemianę materii, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne
Pędy spopielone zawierają aż 70—80% krzemionki,
i inne sole mineralne (żelazo, mangan, kobalt), a ponadto w zielu skrzypu wykryto flawonoidy (ekwizetrynę, izokwercytrynę, galuteolinę, apigeninę), saponiny, kwasy organiczne (m.in. askrobowy, akonitowy,
krzemowy, jabłkowy, szczawiowy), garbniki, żywice
i witaminę C. Skrzyp, zdaniem wielu specjalistów
ziołolecznictwa, opóźnia procesy starzenia się organizmu. Zawarta w zielu krzemionka, doskonale rozpuszczalna w wodzie, wpływa bardzo korzystnie na
przeróżne procesy metaboliczne.
Bardzo ważne przy piciu herbat ze skrzypu jest zażywanie witaminy B1, (naturalnie występuje w roślinach strączkowych – grochu, fasoli oraz drożdżach,
orzechach, słoneczniku, rybach, owocach i warzywach.), gdyż wypłukuje on z organizmu tą witaminę.
Andrzej Günther
Na podstawie : wikipedia,
Apteka Pana Boga - Maria Treben,
Zioła Czynią Cuda - Andrzej Skarżyński
Z notatek zielarza
Skład chemiczny.
Ściany komórkowe skrzypów są przesycone krzemionką – ok. 5-6%, rzadko
10%, która rozpuszcza się w wodzie i w alkoholu, czyli przechodzi do rozpuszczalnika i jest przy przyswajalna dla naszego organizmu. Skrzypy ponadto zawierają flawonoidy - galuteolinę, ekwizetrynę, luteolinę, kwercetynę, izokwercytrynę, kemferol i apigeninę; saponiny ok. 3-5% (ekwizetoninę), indanonowce,
kw. akonitynowy, kw. szczawiowy, kw.
jabłkowy, karotenoidy, alkaloidy (nikotynę, trójmetoksypirydynę, palustrynę,
palustrycynę), tiaminazynę czyli antyaneurynę, kw. kawowy, garbniki i in.
Działanie.
Wyciągi ze skrzypów działają moczopędnie, przeciwobrzękowo, odtruwająco,
przeciwkamiczo (zapobiegają powstawaniu kamicy moczowej), przeciwmiażdżycowo, przeciwrakowo, lekko żółciopędnie; uszczelniają i wzmacniają naczynia krwionośne, stabilizują błony komórkowe (wpływ przeciwwysiękowy),
regulują przemianę materii, utrzymują prawidłową elastyczność skóry i błon
śluzowych, a przez to zapobiegają powstawaniu zmarszczek, zwiększają krzepliwość krwi, ułatwiają organizmowi przyswojenie wapnia; likwidują drobne
krwawienia, wzbogacają organizm w niezbędną krzemionkę, jony K (potas) i
Mg (magnez).
Wskazania:
Uwaga
Już od kilku dni można testować darmową wersję programu
Adobe Photoshop CS6 Beta.
Program do pobrania na stronie Adobe
Labs,
link do strony
http://labs.adobe.com
skąpomocz, obrzęki, gruźlica, choroby pęcherza moczowego, dróg moczowych
i nerek (stany zapalne, krwawienia, kamica), skaza dnawa (artretyzm), trądziki,
żylaki, łuszczyca, rany, pryszcze, łojotok, reumatyzm, krwotoki z nosa (+ liść
kasztanowca), nadmierne krwawienia menstruacyjne, ciąża, laktacja, podeszły
wiek, profilaktyka, kaszel, zaburzenia przemiany materii, wszelkie choroby zakaźne, nieżyt jelit i żołądka, choroby
wątroby, hemoroidy, kuracja odmładzająca, złamanie kości (fractura), zapalenie
okostnej, wybroczyny na siatkówce, pękanie naczyń krwionośnych, teleangiektazje, rany, oparzenia, opryszczki, upławy, zapalenie przydatków, choroby błon
śluzowych, stany zapalne spojówek i gałki ocznej, nadciśnienie, choroby uszu,
krwawiączka, choroby paznokci i włosów, schorzenia dziąseł (krwawienia, stany
zapalne), zatrucia.
Przeciwwskazania:
brak lub niedobór wit. B1, rwa kulszowa, postrzał, zapalenie korzonków
nerwowych, bradykardia, rzucawka ciążowa, mięśniobóle, przykurcze mięśni.
Uwaga ! Osoby pijące przetwory ze skrzypu powinny jednocześnie zażywać
wit. B1 -
8
8
Konkurs Biomist.pl Miejsce II
Pamięć na zawołanie
– uczenie się i mechanizmy pamięciowe
M
Cogito ergo sum
yślę więc jestem, rzekł w nowożytnych czasach wielki myśliciel Kartezjusz, przez co na trwałe zapisał się na kartach
podręczników do historii. Myślimy niewątpliwie dzięki
naszemu wysoko rozwiniętemu mózgowi. To wysoko wyspecjalizowane skupisko komórek układu nerwowego, które poprzez integrację i sprawną kontrolę nad pozostałymi układami, zapewniają
prawidłowe funkcjonowanie całej skomplikowanej maszynerii ciała
ludzkiego. Mózg to także swoisty bank, w którym zdeponowane są
wszelkie informacje zdobyte podczas życia osobnika. Warunkiem do
ulokowania informacji w naszym banku pamięci jest sprawie działający mechanizm uczenia się. Procesem tym nazywamy zdobywanie
i gromadzenie doświadczeń, w wyniku czego powstają nowe formy
zachowania się osobnika, a także następuje modyfikacja zachowań
oraz działań wcześniej nabytych.
Przyjmuje się, że umiejętność nauki rozwinęła się u zwierząt wraz
z postępem ewolucji ośrodkowego układu nerwowego. Pierścienice są najniżej zaawansowanymi filogenetycznie zwierzętami,
u których możemy doświadczalnie zaobserwować mechanizmy
uczenia się oraz uznać je za
autentyczne. Umożliwia to im
dwubocznie symetryczny, synaptyczny układ nerwowy. Zdolniejsze od pierścienic są głowonogi
oraz stawonogi, które charakteryzują się znaczną koncentracją masy
nerwowej w zwojach położonych w przednim odcinku ciała. Z kolei u kręgowców, wraz z zaawansowanym rozwojem powiększonych
struktur mózgowych, zdolność nauki uległa dalszemu postępowi.
Doskonałym przykładem może być tutaj człowiek, który jak wiemy
„uczy się przez całe życie” (Dethier i Stellar, 1966; Sadowski, 2001).
Z
Rodzaje uczenia się
biologicznego punktu widzenia, uczenie się dzielimy na percepcyjne oraz asocjacyjne. Nauka poprzez percepcję polega na
zapoznawaniu się z barwą, kształtem przedmiotów, topografią
terenu oraz cechami innych osobników. Dzieje się to jedynie na podstawie informacji odbieranych z otoczenia dzięki narządom zmysłu
wzroku. W rezultacie, zwierzęta mogą rozpoznawać ważne miejsca w
środowisku w którym żyją np. miejsce gdzie schowały
pokarm. Natomiast
ludzie, dzięki percepcji
poznają
twarze znajomych
sobie osób. Nauka
percepcyjna może
być utajona lub też
wpajana. Utajona
występuje wtedy,
gdy zwierzę bezinteresownie uczy się topografii terenu i nie otrzymuje za to nagrody.
W efekcie, zdolność tę wykorzystuje przy późniejszym poszukiwaniu
jedzenia w otaczającym je środowisku. Z kolei nauka wpajana, polega na zaprezentowaniu danej czynności osobnikowi młodocianemu przez bardziej doświadczonego rodzica. Przykładem uczenia się
przez wpajanie jest ptasia lekcja śpiewu. Dorosłe ptaki w odpowiednim okresie życia pokazują swoim pisklętom jak ułożyć dziób, aby
prawidłowo wydać swoisty gatunkowo zestaw dźwięków. Podobny
mechanizm obserwujemy w przypadku podążania ufnego potomstwa
za swoją kaczą mamą. U człowieka podczas życia płodowego wpajanie tonów serca matki powoduje, że po wyjściu na świat, noworo-
dek trzymany przez swoją matkę uspokaja się, kiedy słyszy znajome bicie
jej rodzicielskiego serca. Po serii badań naukowych udowodniono, że w
wyniku wpajania dochodzi do zaawansowanych zmian morfologicznych i
funkcjonalnych kory mózgu. Drugim rodzajem nauki jest uczenie się asocjacyjne, które polega na tworzeniu związków pomiędzy bodźcami oraz
między bodźcem a reakcją. Uczenie to może odbywać się metodą prób i
błędów (rządzi nią przypadek), przez wgląd (oparte na doświadczeniu z
przeszłości) oraz poprzez naśladowanie działań innych osobników (Dethier
i Stellar, 1966; Kurcz, 1995; Sadowski, 2001).
O
Odruchy warunkowe, bezwarunkowe i instrumentalne
sobnik mający kontakt z bodźcami środowiskowymi, uczy się wyrabiając w sobie odruchy, które nazywamy warunkowymi. Ich przeciwieństwem są odruchy bezwarunkowe, czyli wrodzone, które są
odziedziczone po przodkach. Dobrym przykładem
może być tutaj mruganie powiekami osłaniającymi
od zewnątrz nasze oczy. Iwan P. Pawłow zajmował
się badaniem klasycznych odruchów warunkowych
u swojego słynnego psa. Podczas tego doświadczenia bodziec obojętny np. światło lub dźwięk dzwonka, zostaje skojarzony tj. wzmocniony z bodźcem
bezwarunkowym (najczęściej widok jedzenia), w
efekcie czego bodziec obojętny nabiera cech bodźca
warunkowego i wyzwala odruch warunkowy, identyczny do odruchu bezwarunkowego, czyli wydzielania śliny przez gruczoły ślinowe. Drugim rodzajem
odruchów warunkowych są odruchy instrumentalne, których eksperymentalny model przedstawił
Edward L. Thorndike. Warunkowanie instrumentalne (zwane również pomocniczym) polega na tym, że odpowiednia forma zachowania utrwala się
lub nie występuje, w zależności od tego co jest konsekwencją, nagroda czy
kara. Odruchami instrumentalnymi rządzą popędy apetytywne - jeśli osobnik zostanie nagrodzony, mówimy wtedy o wzmocnieniu pozytywnym lub
reakcje obronne - ukaranie np. w postaci impulsu elektrycznego, mówimy
wtedy o wzmocnieniu negatywnym, którego efektem jest ucieczka czy inna
próba uniknięcia kary. Warunkowanie instrumentalne jest często stosowane
przez pedagogów wobec swoich podopiecznych, przez pracodawców, czy
też treserów zwierząt domowych (Dethier i Stellar, 1966; Sadowski, 2001).
P
Molekularny mechanizm zapamiętywania
odczas uczenia się, w naszym mózgu
zachodzą istotne zmiany. Pomiędzy
grupami neuronów następuje aktywacja połączeń synaptycznych, która utrzymuje się nawet do kilku tygodni. Wiążę się
to z procesem długotrwałego wzmocnienia synaptycznego (LTP), który polega na
uwrażliwieniu neuronu postsynaptycznego
na kwas glutaminowy oraz jednoczesnym
zwiększeniu uwalniania tego istotnego
przekaźnika z zakończenia presynaptycznego. Zjawisko to jest modelem śladu pamięciowego. Jego typowe występowanie w hipokampie jest zgodne z rolą tej struktury mózgu w mechanizmach pamięci (Sadowski, 2001).
F
Zawiłości naszej pamięci
unkcjami naszej pamięci są: kodowanie, czyli rejestrowanie informacji docierających do nas ze środowiska, magazynowanie ich oraz
odtwarzanie (przypominanie), kiedy tylko nadejdzie taka potrzeba.
Proces ten, można usprawnić pod warunkiem, że będziemy prawidłowo zapamiętywali. Każda absorbowana przez nas treść musi pokonać 3 stopnie,
aby na stałe mogła pozostać w naszej pamięci. Pierwszym stopniem jest
pamięć bezpośrednia, nazywana również sensoryczną a także zmysłową.
Gromadzą się w niej wszystkie informacje odbierane przez nasze zmysły,
krążą tylko przez kilka do kilkunastu sekund i ostatecznie „ulatniają się”.
Niektórzy badacze twierdzą, że wrażenia rejestrowane przez pamięć bez-
Konkurs Biomist.pl Miejsce II
pośrednią są magazynowane w bliżej nieznanym ośrodku, aby następnie
powrócić w czasie snu. Pamięć ta jest najkrótsza. Nie odgrywa większej
roli w procesie uczenia się i trwałego zapamiętywania. Istotne znaczenie
mają jedynie pozostałe rodzaje pamięci. Jeśli w momencie odbierania
bodźca zostanie stworzone połączenie myślowe, wówczas informacja
przesyłana jest stopień wyżej, do pamięci krótkotrwałej, gdzie pozostaje
do 30 sekund. Za pamięć krótkotrwałą odpowiada lewa półkula mózgu.
Trafiają tam jedynie treści interesujące i ważne, w szczególności te, które nam o czymś przypominają. Jeśli w tym czasie coś nas rozproszy,
wiadomości nie są właściwie uporządkowane. Wszelkie niedogodności
przy „magazynowaniu”, ujawniają się w chwili kiedy próbujemy sobie
coś przypomnieć. Pamięć krótkotrwała ma ograniczoną pojemność. Nie
jest ona zależna od ogólnej ilości informacji, lecz od występowania odrębnych, zakończonych części, których może być 7 (+/– 2). W praktyce
oznacza to, że człowiek zapamiętuje z jednakową trudnością 7 cyfr, 7
słów lub 7 logicznych zdań. Najwyższy stopień stanowi pamięć długotrwała, zwana również stałą. To właśnie w niej przechowywane są wiadomości nabyte w czasie nauki oraz uzyskane w wyniku doświadczenia
życiowego. Ten rodzaj pamięci stanowi źródło wszelkiej wiedzy i umiejętności człowieka. Pamięć długotrwała jest pod nadzorem prawej półkuli mózgu. Posiada praktycznie nieograniczoną pojemność. Informacje
przechowywane przez pewien czas w pamięci krótkotrwałej mogą przekształcić się w pamięć długotrwałą w procesie zwanym konsolidacją pamięci. Zapamiętamy potrzebne nam treści na dłużej, o ile tylko nic nas
nie rozproszy i nie zakłóci procesu konsolidacji. Chcąc efektywnie zapamiętywać powinniśmy jak najczęściej powtarzać wiadomości, wizualizować je, kojarzyć ze sobą. Cały ten mechanizm powinien odbywać
się przy dużym poziomie koncentracji naszej uwagi. Informacja, która
trafia do pamięci trwałej jest przekształcana, sortowana, grupowana oraz
klasyfikowana. Ma to na celu odpowiednie zdeponowanie jej w naszym
wyjątkowym banku wiedzy (Kurcz, 1995; Sadowski, 2001).
J
Jak skutecznie zapamiętywać?
uż starożytni Rzymianie głosili, że powtarzanie jest matką uczenia
się (Repetitio est mater studiorum). Systematyczne powtórki uaktywniają naszą lewą półkulę mózgu. Wyniki badań nad pamięcią
długotrwałą wykazały, że cząsteczka o nazwie CREB inicjuje syntezę
białek, które tworzą drogi łączące komórki mózgu. Nie wszystkie treści są zapisywane na trwałe, gdyż istnieje cząsteczka anty-CREB, która
przerywa proces tworzenia białek. Dzięki temu, tylko niektóre docierające do nas informacje są gromadzone w naszym mózgu. Cząsteczka
CREB żyje dłużej niż anty-CREB. Im więcej powtarzamy, tym ilość
cząsteczek CREB jest wyższa i informacje pozostają w naszej pamięci
na stałe. Powinniśmy mieć na uwadze to, że skutecznie możemy zapamiętać nową informację przede wszystkim wtedy gdy ją zrozumiemy.
9
9
Umożliwia nam to powiązanie jej z tym co już dotychczas wiemy. W
przeciwnym razie naszemu mózgowi jest niezwykle trudno przyswoić
nową, zupełnie niezrozumiałą wiedzę. Zrozumienie jest również głównym czynnikiem, który pomaga odbudować zapomnianą informację. W
zrozumianej treści zawarty jest sposób dotarcia do niej lub jej zrekonstruowania. Jeśli nie do końca rozumiemy to czego się uczymy, pozostaje nam mechaniczne „wkuwanie”, które „usypia” nasz mózg i wyłącza
myślenie. Szacuje się, że taki sposób zapamiętywania jest 20-krotnie
niższy od uczenia się ze zrozumieniem. Kolejnym istotnym elementem
efektywnego zapamiętywania jest nasze otoczenie. Może ono zarówno
przeszkadzać w zapamiętaniu, jak i istotnie je wspierać. Bodźce słuchowe mogą działać w dwojaki sposób. Niektórych z nas rozpraszają, innym łatwiej i przyjemniej pracuje się przy muzyce. Znaczenie ma także
porządek w miejscu pracy, jego atmosfera czy też nawet swoisty zapach.
W późniejszym przywoływaniu informacji, można pomagać sobie, wykorzystując bodźce działające na nasze zmysły w otoczeniu, w którym
się uczyliśmy. Powinniśmy pamiętać o tym, że nasza koncentracja spada
już po kilkudziesięciu minutach uczenia się. Wtedy nauka jest nieskuteczna. Wystarczy kilka minut przerwy, aby powtórnie uzyskać wyższy
poziom koncentracji i móc wrócić do nauki. Ponadto, „rozbijając” blok
nauki na krótsze, mamy więcej „początków” i „końców”, które są najlepiej przez nas zapamiętywane. Istnieje również wiele mnemotechnik,
które z założenia mają pobudzić wyobraźnię oraz uaktywnić prawą półkulę mózgu. Efektywność zapamiętywania mechanicznego (powtarzania) jest wielokrotnie niższa niż przy stosowaniu technik pamięciowych
(Buzan, 1997; Gamon i Bragdon, 2003).
Z
Habituacja, czyli jak oszukać tykanie zegara
zagadnieniem uczenia się związane jest również pojęcie habituacji, czyli stopniowe zmniejszanie się i w efekcie zanik reakcji na
często powtarzany, nieistotny bodziec, po którym nie następuje
ważne wydarzenie. Według Sokołowa, ślady bodźców przechowywane
są w obszarze asocjacyjnym kory mózgu i przy okazji kolejnego wystąpienia danego bodźca są porównywane, czy pojawił się on już wcześniej.
Hipokamp odpowiednio hamuje lub pobudza układ siatkowaty, który z
kolei wpływa na transmisję impulsów w ośrodkach czuciowych rdzenia
kręgowego. Człowiek dzięki habituacji przestaje reagować na nieistotne
tykanie zegara, czy kapanie wody w kranie, a skupia uwagę na odbiorze
potrzebnych informacji (Sadowski, 2001).
U
Mądrze korzystajmy z naszej pamięci!
czenie się, to niewątpliwie bardzo skomplikowany proces fizjologiczny. Nasza pamięć codziennie odbiera miliony mniej
lub bardzie istotnych bodźców. Następnie musi je zapamiętać,
usunąć, przetworzyć oraz opracować. Zdolności wysoko rozwiniętego
mózgu są dla nas darem, który odpowiednio wykorzystywany, z pewnością przyniesie nam wiele korzyści. Jeśli oczekujemy od pamięci, że ma
być niezawodna, powinniśmy o nią dbać poprzez odpowiedni trening.
Wielu znakomitych specjalistów w dziedzinie neurobiologicznej uważa,
że warto sięgnąć po poradniki poświęcone tym zagadnieniom, aby móc
skutecznie ćwiczyć nasze zdolności pamięciowe.
Adrian Sawa
Katedra Zoologii, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska,
Uniwersytet Śląski
Literatura
Buzan T. 1997. Pamięć na zawołanie. Ravi, Łódź.
Dethier V.G., Stellar E. 1966. Zachowanie się zwierząt. PWN, Warszawa.
Gamon D., Bragdon A. D. 2003. Co potrafi twój mózg. Medium, Warszawa.
Gamon D., Bragdon A. D. 2003. Trenuj swój mózg. Medium, Warszawa.
Kurcz I. 1995. Psychologia ogólna. Pamięć, uczenie się, język. PWN, Warszawa.
Sadowski B. 2001. Biologiczne mechanizmy zachowania się ludzi i zwierząt.
PWN, Warszawa.
Źródła zdjęć (w kolejności):
1. http://th.interia.pl/40,gf52524212943022/i688227.jpg
2. źródło własne
3. http://www.adriatic.com.pl/files/pawlow%5B1%5D.jpg
4.http://2.bp.blogspot.com/-SmdlcnXjZ5I/TlqiyLHBdKI/
AAAAAAAABYc/LvkbJXdId_k/s1600/hipokamp_ilustracja.jpg
5. źródło własne
6. źródła własne
Praca zajęła II miejsce w konkursie.
- więcej informacji na www.biomist.pl
10
10
Uwaga! Rozpoczynamy kolejną edycję konkursu
na najciekawszy artykuł dotyczący nauk przyrodniczych!
Konkurs rozpoczyna się 1 marca, trwa do 30 kwietnia, rozstrzygnięcie konkursu 10 maja. Prace proszę wysyłać na adres: [email protected]
Nagrody w aktualnej edycji konkursu:
Miejsce pierwsze:
Książka: „Biologia Villego”, wydanie z 1987 r.
Opublikowanie artykułu w Gazecie Wydziału Technologii i Inzynierii Chemicznej ZUT w Szczecinie
Wpis na oficjalnej stronie serwisu Biomist na Facebooku
Umieszczenie na liście laureatów, która będzie dostępna na Forum.
Miejsce drugie:
Książka: „Czy powstanie klon człowieka”, autorzy: A. Nason, R. Dehaan.
Opublikowanie artykułu w Gazecie Wydziału Technologii i Inzynierii Chemicznej ZUT w Szczecinie
Wpis na oficjalnej stronie serwisu Biomist na Facebooku
Umieszczenie na liście laureatów, która będzie dostępna na Forum.
Miejsce trzecie:
Opublikowanie artykułu w Gazecie Wydziału Technologii i Inzynierii Chemicznej ZUT w Szczecinie
Wpis na oficjalnej stronie serwisu Biomist na Facebooku
Umieszczenie na liście laureatów, która będzie dostępna na Forum.
Dodatkowo każdy zwyciężca dostaje
„Notatki do Olimpiady Biologicznej”
Notatki sporządzone przez finalistę i
dwukrotnego laureata Olimpiady Biologicznej, z myślą o kolejnych uczestnikach OB oraz osobach pragnących
poszerzyć, utrwalić i zebrać w całość
swoją wiedzę z wybranych działów biologii. Pełen opis opracowania wraz z
fragmentami, możliwością zakupu i informacją o autorze dostępny jest tutaj:
http://biologhelp.tk.
Gorąco zapraszamy
do wzięcia udziału!
Regulamin tutaj:
http://forum.biomist.pl/regulamin-konkursu-na-najciekawszy-artykul-t307.html#entry1267
Wszystkiego co najlepsze na Święta
dla mojej cioci.
Życzy
Robert

Similar documents