S chip en

S c h i p en
1 4 -D A A G S C H T IJ D S C H R IF T , G E W IJD A A N S C H E E P S B O U W , S C H E E P V A A R T E N H A V E N B E L A N G E
W A A R IN
O PG EN O M EN H E T M AANDBLAD
„ D E T E C H N IS C H E K R O N IE K ”
10 e JA A R G A N G
f D E V E R E E N IG IN G V A N T E C H N IC I OP S C H E E P V A A R T G E B IE D
ORGAAN VAN
D E N C E N T R A L E N B O N D V A N SCHEEPSBOUW M EESTERS I N N E D E R L A N D
IN S T IT U U T V O O R S C H E E P V A A R T E N L U C H T V A A R T
{ HET
H O O F D - R E D A C T I E : I r . J. W . H E I L , w . i . en I r . G . D E R O O I J , s. i.
S e c r e ta r is d e r R e d a c tie : G . Z A N E N " , W e s tn ie u w la n d 12, R o tte rd a m , T e le fo o n 2 2 2 0 0 (2 lijnen)
V IJF D E
JA A R G A N G
OVERNEMEN VAN ARTIKELEN ENZ. VERBODEN (ART. 15 DER AUTEURSWET 1912)
28 O C T . 1938
- N o. 22
HET 40-JARIG BESTAAN DER
VEREENIGING VAN TECHNICI OP SCHEEPVAARTGEBIED
H E T H O O F D B E S T U U R D E R V E R E E N IG IN G VAN T E C H N IC I OP
VAN L IN K S NAAR R E C H T S , Z IT T E N D E , DE H E E R E N : P . VAN D E N BROEK, IR. L. W.
STA A N D E, DE H E E R E N : G. ZANEN, IR . G. DE V R IE S, W . VAN DUYN EN EEN
O P R IC H T E R S D E R V E R E E N IG IN G , DE H E ER J. J.
Z a te r d a g m id d a g 15 O c to b e r jl. w e rd te r g e leg e n h eid v a n h e t
4 0 - ja r ig b e s ta a n d e r V e re e n ig in g v a n T e c h n ic i op S c h e e p v a a rt­
g eb ied in de b e n e d e n z a le n v a n h e t c lu b g e b o u w aan h e t W e s t­
n ie u w la n d te R o tte r d a m , een ze er d r u k b e z o c h te re c e p tie g e­
houden.
D e h o o f d b e s tu u r s le d e n , de h e e re n D . C . E n d e r t J r ., v o o r­
z i t t e r ; ir. L . W . B ast, v ic e - v o o rz itte r ; P . v a n d e n B ro ek ,
s e c re ta ris -p e n n in g m e e s te r; W . v a n D u y n , P ro f . P . M ey er,
ir. G . de V rie s, co m m issa risse n ; G . Z a n e n , a d ju n c t se c re ta ris­
SCHEEPVAA RTG EBIED
BAST, D. C. E N D E R T JR., P R O F . P. MEYER
DER T W EE N OG IN L EV E N Z IJN D E
DE PUY
p e n n in g m e e ste r, alsm ede de h eeren J. J . Schoo, C. J . R ijn ek e
e n M. S ch o u ten , b e stu u rsle d e n v an de a fd e e lin g „ R o tte rd a m ” ,
rec ip iee rd en en n am en de g elu k w e n sc h en in o n tv a n g st.
E en sch at v an b lo e m s tu k k e n sierde de recep tiezaal. E r w aren
b lo e m en v a n : A lg em een V ra c h tk a n to o r N . V ., R o tte rd a m ;
a fd e e lin g „ A m s te rd a m ” d e r V eree n ig in g v a n T ec h n ici op
S ch ee p v aa rtg eb ie d ; B u rea u V erita s, R o tte r d a m ; C e n tra le B ond
v a n S cheepsbouw m eesters in N e d e rla n d , R o tte r d a m ; d irectie
N . V . D ru k k e rij M . W y t & Z o n en , R o tte r d a m ; G rasso’s
M a c h in e fa b rie k e n N . V ., ’s -H e r to g e n b o s c h ; d ire c tie H e e m a f
N . Y ., H e n g e lo ( O . ) ; d ire c tie d e r H o lla n d -A m e rik a L ijn ,
R o tte r d a m ; N . V . H o lla n d s c h e D r a a d - en K a b e lfa b rie k , A m ­
s te rd a m ; d ire c tie d e r H o lla n d s c h e S to o m b o o t M ij., A m s te r d a m ;
A lb . de J o n g , S c h e e p sw e rf en M a c h in e fa b rie k , V la a r d in g e n ;
K o n in k lijk e P a k e tv a a r t M ij., A m s te r d a m ; K o o p m a n & C o .,
A m s te rd a m ; M a ra th o n S taal M ij. N . V ., R o tte r d a m ; ¥ m H .
M ü lle r & C o. N . Y ., R o t te r d a m ; d ir e c tie der S to o m v a a rt M ij.
„ N e d e r la n d ” , A m s te rd a m ; N . V . N ieh-uis & V an d e n B e rg ’s
S c h e e p sre p a ra tie b e d rijf, R o t te r d a m ; d ire c tie v an D e R o t te r d am sch e D ro o g d o k M ij., R o t te r d a m , e n der S ch eep sb o u w M ij.
„ N ie u w e W a te r w e g ” , S c h ie d a m ; h o o f d re d a c tie „S ch ip e n W e r f ” ,
R o tte r d a m ; N . V . W ille m S m it & C o .’s T r a n s f o r m a to r e n fa b r ie k , N ijm e g e n ; d ire c tie der M a c h in e fa b rie k G e b r. S to rk &
C o. N . V . , H e n g e lo ( O . ) ; T h e T e x a s C o m p an y , D e n H a a g ;
V e re e n ig in g v a n S ch eep sw erk tu ig k u n d ig e n , R o t te r d a m ; d ire c tie
v a n W ilto n - F ije n o o r d , S chiedam .
O n d e r de v elen , d ie de re c e p tie b e z o c h te n , b e v o n d e n z ic h
de h e e re n : C . M ö rz e r B ru y n s , h o o fd in s p e c te u r v a n d e n
H a v e n a r b e id ; A . W o lk a m m e r, in s p e c te u r v a n de S c h e e p v a a rt­
in s p e c tie ; -W . A . H o e k , d ir e c te u r d e r N . V . W . A . H o e k ’s
M a c h in e - e n Z u u r s to f f a b r ie k ; W . W ilto n S r., d ir e c te u r
N . V . W ilto n - F ije n o o r d ; F. R . K . E r f m a n n , o u d -h o o fd le e ra a r
v a n de A c a d e m ie v a n B eeld en d e K u n s te n en T e c h n is c h e
W e te n s c h a p p e n ; H . H . . v a n D a m A .C z n ., v o o r z itte r v a n
h e t A c a d e m ie b e s tu u r; P ro f . N . K a l; L . V een stra e n J . F . v a n
M u ijlw ijk , resp . v o o r z itte r en s e c re ta ris v a n de V e re e n ig in g
v a n S c h e e p s w e r k tu ig k u n d ig e n ; ir. M . E ik elen b o o m , d ire c te u r
v a n V air N ie v e lt, G o u d ria a n & C o .; J. C . P iek , d ir e c te u r
v a n de M a c h in iste n s c h o o l; M . L eis, d ire c te u r v a n L . S m it &
C ods I n te r n a tio n a le n S lee p d ien st; P r o f . J . C. D ijx h o o r n ; B a ro n
J. W . J. v a n H a e rs o lte , d ir e c te u r v a n h e t I n s t i t u u t v o o r S c h e e p ­
v a a r t en L u c h t v a a r t; ir. J . W . H e il, h o o f d re d a c te u r v an
„S ch ip en W e r f ” ; C . P o t, d ir e c te u r v a n de N . V . „ E l e c t r a ” ;
ir. M u lle r M assis v a n G ra ss o ’s M a c h in e fa b rie k N . V . ; H . V r ic k x ,
v e rte g e n w o o rd ig e r v a n C a ro b r o n z e ; S. v a n W e s t, c h e f T e c h ­
n isc h en D ie n s t d e r H o lla n d - A m e r ik a L ijn ; ir. J . L. L a n s en
J. A . F leisch er, d ire c tie , e n P . de J o n g , p r o c u r a tie h o u d e r d er
N . V . D r u k k e r ij M . W y t & Z o n e n ; M r. W itk o p , v a n R . M ees &
Z o o n e n ; G . L ösch, v a n d e M a ra th o n S taal M ij.; ir. J . H . G e h le n ,
c h e f T e c h n is c h e n D ie n s t d e r H o lla n d s c h e S to o m b o o t M ij.; LI.
B. L . M oss, een d e r o p r ic h te r s v a n de V e re e n ig in g ; C . W . v a n
C a p p ellen , d ir e c te u r d e r N . V . M a c h in e fa b rie k „ B o ln e s ” ;
G . D o ek se n , v a n W m H . M ü llc r & C o. N . V .; D . C ro ll, d ir e c ­
te u r D ro o g d o k M ij. T a n d j o n g P rio k ; D . C . de K le rk W o lte r s ,
m a n a g e r M e rc a n tile M a rin e E n g . C o ., en ze er vele a n d e re le d e n
en b e la n g ste lle n d e n .
S c h rifte lijk e e n te le g ra fis c h e g e lu k w e n s c h e n w a r e n in g e ­
k o m e n v a n : N e d e rla n d s c h e D o k M ij., A m s te rd a m ; W . C . en
K. de W it, A m s te rd a m ; P . V e rm e e r, H e e m ste d e , o u d - d ir e c te u r
d e r N . V. M a c h in e fa b rie k e n S ch eep sw erf „ B a ta v ia ” ; D r . E. B.
W o lf f , v a n h e t L u c h tv a a r tla b o r a to r iu m , A m s te rd a m ; d ir e c tie
M a c h in e fa b rie k S to rk , H e n g e lo ( O . ) ; J. M . Ja n s e n , M id d e l­
b u rg , in s p e c te u r v a n d e n T e c h n is c h e n D ie n s t bij d e n R o t t e r d am sch e L lo y d ; d ire c tie S to o m v a a rt M ij. „ N e d e r la n d ” , A m ­
s te rd a m ; P ro f . E . V o ssn a c k , D e lf t; K. T e sc h m a c h e r, S c h ie d a m ,
d ire c te u r d e r N . V . W ilto n - F ije n o o r d ; ir. G . de R o o y , V o o r ­
b u rg , h o o fd in g e n ie u r d e r K o n . M a rin e ; J. H . W . K ö n ig , O v e r schie, d ir e c te u r d e r N . V . M ij. v a n A lg e m e e n V e rv o e r; C . L . S.
C ra m e r, A m s te rd a m , d ir e c te u r d er N . V . D ro o g d o k M ij.
„ S o era b aja” ; d ire c tie v a n V e rs c h u re Sc C o .’s S c h e e p sw e rf en
M a c h in e fa b rie k , A m s te r d a m ; J. P. v a n E e ste re n , R o t te r d a m ,
v a n de N . V . A a n n e m in g s M ij. J . P . v a n E e s te re n ; P . R e its m a ,
R o t te r d a m , d ir e c te u r d e r N . V . P . R e its m a & C o .’s S ch eep sm a k e la a r s k a n to o r ; J . J . M a r c k m a n n , D e n D o ld e r , d ir e c te u r d er
N . V . M a r c k m a n n ’s M a c h in e fa b rie k e n S c h e e p sw e rf; F a. D e
H a a n & O e rle m a n s , H e u s d e n ; C . V e rm e y , R o t te r d a m ; A . de
J o n g , S c h e e p sw e rf e n M a c h in e fa b rie k , V la a r d in g e n ; C a ro b r o n z e R ö h r e n w e r k G e s e lls c h a ft m . b. H ., W e e n e n ; L. S m it &
Z o o n ’s S ch ee p s- e n W e r k tu ig b o u w N . V ., K in d e r d ijk ; N . V .
T e c h n is c h B u r e a u S te p h e n A d a m , D e n H a a g ; W e d . K ra u s ,
R o t te r d a m , im p o r tr ic e S m ith & W e lls to o d L td ., B o n n y b r id g e ;
F a. G e r a r d d e B r u y n , R o t te r d a m ; G . J . J . B o th , O v e r v e e n ,
d ir e c te u r N . V . A lu m in iu m W a ls - e n P e rs b e d rijv e n , A m s te r ­
d a m ; J . B o e rs tra , H e n g e lo ( O . ) , C e n tr a a l B u re a u N . Y . B a b ­
c o c k & W i lc o x - S to r k ; D r . ir. W . J . M u lle r, A m s te rd a m , h o o f d in g e n ie u r d e r N . V . K o n . P a k e t v a a r t M ij.; N . V . In d u s trie e le
M ij. G e b r. v a n S w a ay , D e n H a a g ; P . S. v a n :t H a a f f , D e n H a a g ,
in s p e c te u r -g e n e r a a l v o o r d e S c h e e p v a a rt; ir. A . v a n D rie l,
Y o o rb u r g , s c h e e p sb o u w k u n d ig a d v ise u r d e r S c h e e p v a a rt­
in s p e c tie ; ir. L. T ro o s t, W a g e n in g e n , d ir e c te u r N e d . S ch eep s­
b o u w k u n d ig P ro e fs ta tio n ; R a a d v a n B e s tu u r v a n h e t K o n .
I n s t i t u u t v a n In g e n ie u rs en re d a c tie v a n „ D e I n g e n ie u r ” ;
H o lla n d -A m e rik a L ijn , R o tte r d a m ; A .. J . M . G o u d ria a n , R o t ­
te rd a m , v o o r z itte r R a a d v a n B eh eer V a n N ie v e lt, G o u d ria a n &
C o / s S to o m v a a rt M ij.; N . V. W ille m S m it & C o / s T r a n s f o r m a to r e n f a b r ie k , N ijm e g e n (ir. T h . R o s s k o p f, D r . P . S c h o e n ­
m a k e r, ir. W . G e r r its e n ) ; ir. J. A . P . V e rs c h ra a g e , R o t te r d a m ,
h o o fd in g e n ie u r v a n h e t S to o m w e z e n ; ir. H . N . P r in s , O v e r ­
v ee n , c h e f v a n h e t b u re a u sc h ee p sb o u w d e r S to o m v a a r t M ij.
„ N e d e r la n d ’; m e v ro u w J. P. v a n ’t - S a n t - T e r B ru g g e n , d o c h te r
v a n een d e r o p ric h te rs d e r V erec n ig in g .
O p Z a te rd a g 22 O c to b e r jl. w e r d een g e m e e n s c h a p p e lijk e
fe e s tm a a ltijd g e h o u d e n , w a a ra a n 120 le d e n e n d o n a te u r s d e e l­
n a m e n . E e n b e s c h o u w in g o v er de f e s tiv ite ite n z a l w o r d e n o p ­
g e n o m e n in h e t v o lg e n d n u m m e r v a n „ S c h ip e n W e r f ” .
BESCHOUWINGEN OVER AANPASSING VAN CONDENS WATERAFTAPINRICHTINGEN AAN HET SCHEEPSBEDRIJF
DOOK
O b e r in g . H A N S
R IC H T E R
- H a m b u r g V . D . I.
Bewcrlcfc d o o r ir. C . ). P . R O S I E R
D e s to o m in s ta lla tie a a n b o o rd v a n een sc h ip is h e d e n te n
d a g e e e n z e e r o m v a n g r ijk e n v e e lz ijd ig b e d r ijf m e t w ijd ­
v e r ta k te p ijp le id in g e n . D e sto o m d ie n t im m e rs n ie t allee n v o o r
h e t d r ijv e n v a n d e h o o f d s to o m m a c h in e , m a a r w o r d t o o k v o o r
alle m o g e lijk e h u lp w e r k tu ig e n , zooals v o e d in g -, le n s- en b ilg e p o m p e n , lic h tm a c h in e , k o e lm a c h in e , s tu u r m a c h in e , a n k e rsp il
en la a d lie re n , v e r d a m p e r -in s ta lla tie e n z ., v e rd e r v o o r h e t v e r ­
w a r m e n v a n d e r u im e n , k o o k k e te ls in de k o m b u is , d e w a s c h ­
e n s tr ijk m a c h in e s in d e w a s c h in r ic h tin g , v o o r d e v e r w a r m in g s sp ira le n in o lie ta n k s e n op n o g veel m e e r p la a ts e n , g e b e z ig d .
D e b e tr o u w b a a r h e id e n h e t sto o m - resp. k o le n v e r b r u ik v a n
de c o m p le te s c h e e p sin sta lla tie h a n g t n a t u u r l ijk in z e e r h o o g e
m a te a f v a n de ju is te e n tijd ig e v e r w ijd e rin g v a n h e t c o n d e n s ­
w a te r , d a t z ic h d o o r a f k o e lin g h e e f t g e v o rm d . V o o ra l d o o r de
la n g e p ijp le id in g e n n a a r de s tu u r m a c h in e , de a n k e rs p il e n la a d ­
lie re n , ev e n als n a a r d e h u lp w e r k tu i g e n e n v e rw a rm in g s s p ira le n ,
Stoom
Condensaat
b) Ribbenbuis
Onnuttig V.O.
W arm te-inhoud
van het condensaat
Fig. t. V E R L IE S AAN V E R W A R M E N D O P P E R V L A K D O O R
C O N D E N S A A T -A FZ E T T IN G
w. 1.
o n ts ta a t een o n v e rm ijd e lijk e a fk o e lin g , w e lk e t o t d e v o r m in g
v a n b e la n g rijk e h o ev eelh ed en c o n d e n s w a te r le id t. I n a n d e re
g ev allen , zooals b v . bij k o o k g ere i, w assch erijm ac h in .e s, v e rw a rm in g s lic h a m e n e n v v e rw a rm in g s s p ira le n , m o e t de s to o m
ju is t d o o r co n d e n sa tie z ijn w a r m te n a a r b u ite n a f s ta a n . W o r d t
d it c o n d e n sa a t n ie t tijd ig v e rw ijd e rd , w o r d t de s to o m d u s n ie t
c o n tin u w a te rv rij g e m a a k t, d a n o n ts ta a t zeer g e m a k k e lijk
w a te rsla g , w elk e t o t e rn stig e s to rin g e n in h e t b e d r ij f ( h e t
s p rin g e n v a n p ijp le id in g e n , u it e lk a a r v lie g e n v a n a p p e n d a g e s
e n z .) , m a a r o ok t o t h in d e rlijk la w a ai ( k n e tt e r e n ) in de v e r ­
w a rm in g s b u iz e n k a n leiden. B o v e n d ie n w o r d t b ij d e v e r w a r m in g s - en k o o k in sta lla tie s h e t e f f e c t s te r k v e r m in d e r d , in d ie n
de sto o m n ie t w a te r v rij is. W e lk een g r o o te n in v lo e d de
c o n d e n s a a t-o p h o o p in g op h e t n u tti g e f f e c t v a n h e t v e r w a r m e n d
o p p e rv la k h e e ft, to o n t fig . 1. H ie r u it is te z ie n , d a t d e w a r m te o v e rg a n g s c o ë ffic ie n t v a n c o n d e n sa a t sle c h ts l / ’20 v a n d e n
w a r m te -o v e rg a n g s c o ë ffic ie n t v a n c o n d e n s e e re n d e n s to o m b e ­
d r a a g t, z o o d a t dus p ra c tisc h h e t heele v e rw a r m e n d e o p p e r v la k ,
d a t m e t c o n d e n sa a t b e d e k t is, u itg e s c h a k e ld is.
D o o r le k k ag e s en d o o r w eig eren v a n de c o n d e n s w a te r - a f ta p in r ic h tin g e n tr e d e n d ik w ijls g ro o te s to o m v e rlie z e n o p , w e lk e
helaas m a a r al te v a a k o n d e rs c h a t w o rd e n , in w e r k e lijk h e id
e c h te r v a n de g ro o tste b eteek en is v o o r de e c o n o m ie z ijn . R eed s
d o o r een n ie tig le k je v a n slechts 1 in m 2 d o o rs n e d e o n t w i j k t , bij
een d r u k v a n 10 a to , p e r u u r 65 k g s to o m . I n d e p r a c t i j k z ijn
e c h te r de lek k ag es en d a a rd o o r d e s to o m v e rlie z e n v ee l g ro o te r.
W a n n e e r b v . een n a a ld k le p , zooals to c h g e m a k k e lijk k a n v o o r ­
k o m e n , b lij f t h a n g e n , h e tz ij d o o r v u il w o r d e n v a n h e f b o o m
en p e n , h e tz ij d o o r v a s tk le m m e n v a n d e n v lo tt e r , d a n is de
d o o rla a t v o l g eo p en d . E r stro o m e n d a n b ij een k le p d o o rs n e d e
v a n slech ts 6 m m , o n d e r 10 ato d r u k , p e r d a g ( 2 4 u r e n ) reeds
3 7 0 0 k g sto o m w eg .
Bij h e t sc h e e p sb e d rijf is de b e tr o u w b a r e a f v o e r v a n h e t
c o n d e n s w a te r n o g b e la n g rijk e r d a n bij la n d in s ta lla tie s , d a a r
h e t sch ip . bij z e e g a n g a a n s te rk e s ta m p - e n s lin g e rb e w e g in g e n
b lo o t s ta a t, z o o d a t h e t c o n d e n sa a t in de p ijp le id in g e n h e e n en
w e e r g e slin g e rd w o r d t, w a a rd o o r h e t g e v a a r v o o r w a te rsla g
to e n e e m t. M a a r o o k op de f u n c tio n n e e r in g v a n d e c o n d e n s ­
334
iS c h i p
;en W
w a te r - a f ta p in r ic h tin g e n o efenen deze slin g e rb e w e g in g e n een
z e e r o n g u n s tig e n in v lo e d u it. C o n d e n sp o tte n , w elk e bij la n d in sta lla tie s g e b r u ik t w o rd e n , k a n m e n d a n o o k z o n d e r m eer
m a a r n ie t o p schepen toepassen. Bij v lo tte r -c o n d e n s p o tte n b v.
h e e f t de v lo tte r als v rij bew egende, in een s c h a rn ie r ru ste n d e
tra g e m assa een ste rk e tra a g h e id sw e rk in g . D it h e e f t t o t gevolg,
d a t bij de s ta m p - en slin g erb ew eg in g en v an een schip h e t a fv o e ro rg a a n (s c h u if o f k le p ) n ie t, zooals h e t b e h o o rt, d o o r d en
s ta n d v a n h e t c o n d e n sa a t g ec o m m a n d ee rd w o rd t, m a a r d ik w ijls
geheel o n a fh a n k e lijk d a a rv a n , alleen d o o r dè slin g e rb e w e g in g e n
v a n h e t sc h ip , w elk e h e t huis v a n den co n d e n sp o t n u een m aal
g e d w o n g e n is om m ee te m a k en . E r b estaa t d u s h e t g ev aar, d a t
ó f h e t c o n d e n sa a t o p g e s tu w d w o rd t, ó f de sto o m d ir e c t o n t­
sn a p t, al n a a r g e la n g en in w elk e n z in de b e w e g in g v a n h e t
sc h ip sto re n d op d e n v lo tte r w e rk t.
A lle e n reeds de v e rp la a ts in g e n v an h e t huis, o v e re en k o m e n d e
m e t de b e w e g in g en v a n h e t schip en de zich d a a rd o o r in h e t
h u is v o rm e n d e w a te ro p p e rv la k te , leiden t o t gevoelige sto rin g e n .
Fig. 2. STO R IN G EN IN D E F U N C T IO N N EE R IN G VAN CO N D EN SW A TER .
A F T A PT O E ST E L L E N M E T VLOTTERS, W EGENS D E SCHOM M ELING;
VAN H E T CO N D ENSW ATER-O PPERVLAK, VEROORZAAKT DOOR
H E T STAM PEN VAN H E T SCHIP
I n fig . 2 z ijn de s ta m p b e w e g in g e n , w elke op een p r o e f v a a rt op
v o lle zee m e t h e t m o to rs c h ip San F ra n zisko g e m e te n w e rd e n ,
w e e rg e g e v e n en d a a ro n d e r de o v ereen k o m stig e v e rp la a ts in g e n
te n o p z ic h te v an de h o riz o n ta a l v a n h e t huis v a n d e n co n d e n s­
p o t m e t de zich d a a r in v erd raa ien d e w a te ro p p e rv la k te . D e a f ­
b e e ld in g Ia a t zien, d a t d o o r deze ste rk e slin g e rb e w e g in g e n v a n
h e t sc h ip , h e t slu ite n , d o o r d e n v lo tte r, v a n h e t a fv o e ro rg a a n
a f e n tó e v e rh in d e rd w o rd t, o n d a n k s h e t feit, d a t h e t eig en lijk e
a fv o e ro r g a a n v o lk o m e n w a te rv rij is en de sto o m v rij k a n u itstro o m e n . D eze s itu a tie tr e e d t n a tu u rlijk bij elke w ijz e v a n
in b o u w e n v a n d en c o n d e n sp o t op, o m d a t h e t sch ip n ie t alleen
s ta m p t, m a a r ook s lin g e rt. Bij de bew eging v a n h e t sch ip tre d e n
b o v e n d ie n ste rk e v e rsn e llin g e n op, w elke volgen s m e tin g e n aa n
b o v e n g e n o e m d m o to rsc h ip ong ev eer 2,6 m /s e c 2. k u n n e n b e ­
d ra g e n . H e t zal d u id e lijk z ijn , d a t d erg e lijk e k ra c h tig e v e r ­
sn e llin g e n een s te rk h ee n en w eer slingeren v a n h e t c o n d e n sa a t
in de le id in g e n k u n n e n v e ro o rz a k e n en o o k op h e t v lo tte r m e c h a n ism e een zeer o n g u n stig e n in v lo e d h e b b e n , z o o d a t k le m ­
m e n v a n de b ew e g en d e deelen k a n o p tre d e n .
P o g in g e n , om bij v lo tte r-c o n d e n s p o tte n de slin g e rb e w e g in g e n
v a n h e t schip d o o r v e r k o r tin g v a n d en v lo tte r -h e fb o o m te
v e r e ff e n e n , b elov en geen succes, w a n t er d ie n t op g elet te
w o rd e n , d a t de h e fb o o m zo odanige a fm e tin g e n m o e t h e b b e n ,
d a t de v lo tte r h e t a fv o e ro rg a a n vol o p en t. W a n n e e r dus de
v lo tte r - h e f b o o m k o r t is, d a n m o e t de o v e rb re n g in g s v e rh o u d in g
tu s s c h e n v lo tte r - h e f f in g en k le p - o f sc h u ifb e w e g in g o v e re e n ­
k o m s tig g ro o t z ijn , w a a rd o o r h e t sch ijn b are v o o rd ee l v a n d en
erf
k o r te n h e f b o o m n ie t alleen w o r d t o p g e h e v e n , m a a r z e lf s n a d eelig k a n w o rd e n . P e r slo t v a n r e k e n in g w o r d t in ie d e r g e v a l
o o k bij k o r te n v lo tte r - h e f b o o m de s ta m p b e w e g in g v a n h e t
sch ip op d e z e lfd e sc h a d e lijk e w ijz e o p h e t a f v o e r o r g a a n o v e r ­
g e b ra c h t als b ij lä n g e re n v lo tte r -h e fb o o m .
Bij de b e o o rd e e lin g v a n de aa n p assin g v a n c o n d e n s p o tt e n
a a n h e t s c h e e p sb e d rijf m a g o o k in g een g e v a l o v e r h e t h o o f d
g ez ie n w o rd e n , d a t bij v lo tte r - c o n d e n s p o tte n g e m a k k e lijk
s to rin g e n d o o r lu c h to p e e n h o o p in g e n k u n n e n o n ts t a a n . H e t is
n u een m aal o n v e rm ijd e lijk , d a t lu c h t o f a n d e r gas ( b v . k o o l ­
z u u r ) in h e t c o n d e n sa a t k o m t, o m d a t reeds b ij h e t v e r d a m p e n
v a n h e t v o e d in g w a te r in d en k e te l lu c h t e n k o o l z u u r v r ij
k o m e n en m e t d en s to o m i n h e t c o n d e n sa a t e n v a n d a a r i n d e n
c o n d e n sp o t g e ra k e n . R eed s een zeer g e rin g v o lu m e l u c h t , d a t
e c h te r v o ld o e n d e k a n z ijn o m d e n g eh eelen c o n d e n s p o t o p t e
v u lle n , is in s ta a t o m e e n v lo tte r - c o n d e n s p o t g eh eel b u i t e n
w e r k in g te stellen . D e a u to m a tis c h e v e r w ijd e r in g v a n d e z e
l u c h t is n ie t zo o e e n v o u d ig , o m d a t o n tlu c h tk le p p e n , w e lk e
m e estal m e t een e x p a n d e e re n d o rg a a n w e r k e n , g e m a k k e lijk
w eig e ren , d o o rd a t h e t e x p a n s ie s tu k v e r la m t o f o n d ic h t w o r d t .
G ereg eld e o n tlu c h tin g u i t d e h a n d is op s c h e p e n h e e le m aa l- n i e t
u itv o e rb a a r.
I n te g e n ste llin g m e t v lo tte r - c o n d e n s p o tte n , w e r k e n d e „ a f ta p in r ic h tin g e n - m e t-e x p a n s ie - o rg a n e n ” g eh e el o n a f h a n k e l i j k
v a n de s lin g e rb e w e g in g e n v a n h e t schip. B o v e n d ie n h e b b e n z ij
n ie t h e t n ad e el, d a t s to r in g e n d o o r lu c h to p e e n h o o p in g e n k u n n e n
o p tre d e n . A a n d e n a n d e r e n k a n t is e c h te r h e t e x p a n s ie - o r g a a n ,
w a a rv a n de a f v o e r in r ic h tin g v o o rz ie n is, z e e r g e v o e lig e n v e r ­
la m t b lijk en s d e e r v a r in g sp o e d ig d o o r h e t r e g e lm a tig e u i t ­
z e tte n e n w e e r in k r im p e n , o f h e t w o r d t o n d i c h t , z o o d a t h e t
h eelem aal n ie t m e er k a n s lu ite n e n de s to o m d u s v rij k a n o n t ­
w ijk e n . D a a r k o m t n o g b ij, d a t een e x p a n s ie -o r g a a n z e e r t r a a g
w e r k t, d . w . z. h e t v o e r t h e t c o n d e n sa a t n ie t o n m id d e lli jk a f .
W o r d t e c h te r de a f v o e r in r ic h tin g zoo a f g e s te ld , d a t h e t c o n ­
d e n sa a t sn eller W eg v lo eit, d a n b e s ta a t e r w e e r g e v a a r, d a t h e t
e x p a n sie -o rg a a n n ie t snel g en o eg op d e s t o o m t e m p e r a t u u r
re a g e e rt, d u s te la a t s lu it e n to c h w e e r sto o m v e rlie s v e r o o r z a a k t.
J u is t bij sc h ee p sin sta lla tie s k o m t h e t e r e c h te r z e e r o p a a n , d a t
a a n d en een en k a n t z u in ig m e t d e n s to o m o m g e s p r o n g e n w o r d t ,
o m de ec o n o m ie v a n h e t sc h ip en z ijn a c tie -r a d iu s , d o o r v e r ­
m in d e r in g v a n h e t k o le n v e r b r u ik , zoo g r o o t m o g e lijk t e m a k e n ;
a a n d en a n d e re n k a n t m o e te n e c h te r s to r in g e n v e r m e d e n
w o rd e n , d a a r d eze, zooals o p g e m e r k t, t o t z w a r e sc h a d e k u n n e n
leid en .
Id eaal z o u v o o r s c h e e p sb e d rijf een a f v o e r i n r i c h t i n g z i jn ,
w elk e :
le . o n a f h a n k e lijk v a n h e t slin g eren e n s ta m p e n v a n h e t
sch ip w e r k t;
2e. de lu c h t u it h e t c o n d e n s a a t a u to m a tis c h a f v o e r t, d e r h a lv e
n ie t d o o r lu c h to p e e n h o o p in g e n w e ig e re n k a n ;
3 e. z o n d e r b e w e g e n d e d ee le n w e r k t, z o o d a t n ie ts w e ig e r e n
o f v e rla m m e n k a n .
D o o r g e b ru ik te m a k e n v a n n ie u w e p h y s is c h e o n t d e k ­
k i n g e n 1) is h e t in d e rd a a d m o g e lijk g e w o rd e n d e z e v o o r w a a r ­
d e n te v e rv u lle n . B ij d e n , la b y r in th - c o n d e n s o m a a t ( f i g . 3 )
g esch ie d t d e a fv o e r v a n h e t c o n d e n sa a t n ie t d o o r b e w e g e n d e
deelen, d e rh a lv e n ie t d o o r v lo tte r - o f e x p a n s ie - o r g a n e n , m a a r
d o o r een speciaal g e v o r m d la b y rin th -k a n a a ls y s te e m . D e w e r ­
k in g v a n d it la b y rin th -k a n a a ls y s te e m b e r u s t o p de g e b r u i k ­
m a k in g v a n n a v e rd a m p in g s v e rs c h ijn s e le n b ij h e t d o o r s tr o o m e n
v a n c o n d e n s a a t o n d e r g e lijk tijd ig e d r u k v e r m in d e r in g . H e t is
b ek e n d , d a t b ij h e t o p e n e n v a n d e p r o e f k r a a n v a n e e n s t o o m ­
k e te l, o o k als v o lg e n s a a n w ijz in g v a n h e t p e ilg la s a lle e n w a t e r
*) Z ie W o c h e n b la tt f ü r P a p ie r f a b r i k a tio n 1 9 3 7 , A fL N o . 1 9 , B lz. 3 5 4 to t 3 5 7 .
k a n u itv lo e ie n , to c h een d ic h te s to o m w o lk z ic h tb a a r w o rd t.
D i t v e rsc h ijn se l is h ie rto e te h e rle id e n , d a t h e t w a te r in d en
k e te l o n d e r h o o g e n d r u k s ta a t en d ie n te n g e v o lg e p recies zooals
h e t o n d e r d r u k s ta a n d e c o n d e n sa a t een z e e r h o o g e te m p e r a tu u r
b e z it (b ij 10 a to k e t e ld r u k 1 8 3 ° C ) . Z o o d ra h e t h e e te k e te lw a te r bij d e n u itla a t e x p a n d e e rt, is h e t s te rk o v e rv e rh it. D e
o v e r v e r h ittin g s te m p e r a tu u r v e ro o rz a a k t n u h e t v e rd a m p e n
Fig. 3. L A BY RIN TH -C O N D EN SO M A A T IN D O O R SN E D E
L inks bedrijfsvaardig, rechts met gesloten wisselklep en gedem onteerd aftaporgaan
v a n h e t w a te r, o n d e r g e lijk tijd ig e a fk o e lin g v a n h e t reste eren d e
w a te r t o t op 1 0 0 ° C ( f ig . 4 ) .
D o o r de s to o m v o rm in g tijd e n s d e ex p an sie v a n h e t w a rm e
c o n d e n s a a t w o rd e n bij d e n b e d o e ld e n la b y rin th -c o n d e n s o m a a t,
w e lk e in fig . 3 in d o o rsn e d e is w ee rg e g ev e n , de k a n a le n v a n
h e t la b y rin th -s y s te e m , w a t b e tr e f t h u n w e rk z a m e d o o rsn ed e,
Resteerend
condensaat
Verdampend
condensaat
in c o n ta c t. H e t b e z it d erh a lv e de s to o m te m p e r a tu u r , is dus bij
d e ex p an sie s te r k o v e rv e rh it, z o o d a t z ic h in de la b y rin th k a n a le n sto o m v o r m t, w elk e te n gevolge v a n z ijn g ro o t so o rte­
lijk v o lu m e de k a n a a ld o o rsn e d e v e r n a u w t, w a a rd o o r m in d e r
c o n d e n s a a t k a n afv lo e ien . E r h e e ft d u s, a f h a n k e lijk v a n de
te m p e r a tu u r v a n h e t c o n d e n sa at, evenals bij de expansieo rg a n e n , m a a r n u z o n d e r een ig b ew eg en d deel, een au to m atisch e
a a n p a ssin g v a n d e c a p a c ite it v a n d en c o n d e n s p o t a a n de af te
v o e re n h o ev e elh eid co n d e n sa at plaats.
I n te g e n s te llin g m e t a fv o e rin ric h tin g e n m e t m ech an isch
w e rk e n d e e x p a n sie -o rg a n e n , w elk e tra a g fu n c tio n n e e r e n , rea­
g e e rt d e la b y rin th -c o n d e n s o m a a t altijd d ir e c t en k a n n o o it
w e ig e re n , aa n g e z ie n geen b ew eg en d e deelen a a n w e z ig zijn . H oe
g ro o t h e t aa n p as sin g sv e rm o g e n v an z u lk ee n a fta p to e s te l is,
Volume van het
verdampte condensaat
Fig. 4. V O L U M E V E R G R O O T IN G DO O R NAV ERD A M PEN
VAN W ARM CONDENSAAT
a u to m a tis c h v e r n a u w d o f v e rw ijd . W a n n e e r b v . h e t c o n d e n sa a t
in g ro o te h o e v e e lh e d e n to e s tr o o m t en d e rh a lv e n ie t m e t d en
s to o m in a a n r a k in g is, z o o d a t h e t n u v e rd e r a fk o e lt, h e e f t te n
g ev o lg e v a n de g e rin g e te m p e r a tu u r geen n a v e r d a m p in g p la ats.
D e d o o rsn e d e n v a n d e k a n a le n s ta a n v o lle d ig v o o r h e t p asseeren v a n h e t c o n d e n sa a t te r b e s c h ik k in g . V lo e it e c h te r slechts
w e in ig c o n d e n sa a t to e , d a n is d it v o o r td u r e n d m e t d e n sto o m
Fig. 5. DIAGRAM VAN DEN L A B Y R lN T H -C O N D E N SPO T, W E L K E HET
V ERRA SSEN D E AANPASSINGSVERM OGEN AAN SCH O M M ELIN G EN IN
DE C O N D EN SA A T H O E V EE LH E ID LA A T ZIEN
Binnen het gearceerde gebied kunnen de hoeveelheden condensaat willekeurig schom­
melen, zonder dat het geringste stoomverlies mogelijk is. Maar ook bij volledig
stopzetten van den condensaat-aanvoer is stoomverlies practisch onmogelijk, zooals
de onderste punt-streep-lijn laat zien
to o n t h e t d ia g ra m v a n fig . 5. Bij d it d ia g ra m m o e t n o g o p ­
g e m e r k t w o rd e n , d a t te n gevolge v an de la b y rin th -w e rk in g
p ra c tisc h zelfs d an geen stoom k a n o n tw ijk e n , in d ie n heelem aal
geen cond en saat v a lt a f te voeren. In z u lk een u itz o n d e rin g s ­
geval w o rd t de stoom in de opeenvolgende n au w e en w ijd e
k an a le n v a n h e t la b y rin th zoo ste rk g eëx p an d e erd , d a t h ij
n e v e la c h tig ijl w o rd t en slechts in te v erw aa rlo o zen g erin g e
hoeveelheden k an u ittre d e n . D e nietige hoeveelheid stoom ,
w elk e in zo o ’n u itz o n d erin g sg e v al, d erh alv e slechts v o o rb ij­
g aa n d , k a n u ittre d e n , b e te e k e n t e c h te r, zoo.als n a u w k e u rig e
m e tin g e n h ebben geleerd, een g erin g e r w a rm te -v e rlie s d a n
de w arm te -h o e v ee lh ed e n , w elke bij v lo tte r-c o n d e n s p o tte n dooi­
de u its tra lin g van h e t groote co n d en sp o th u is v o o rtd u re n d v e r­
lo re n gaan. E en la b y rin th -c o n d e n so m a a t h e e ft dus n ie t alleen
h e t voordeel, d a t hij z o n d e r bew egende deelen w e rk t, m a a r hij
is b o v en d ien econom ischer.
v ersn e ld k a n w o rd e n en d e rh a lv e een ze er snel a a n w a r m e n ,
v o o ral n a een la n g d u r ig o p o n th o u d in de h a v e n , e v e n a ls n a
la n g e p e rio d e n v a n r u s t in h e t g e b ru ik v a n de la a d lie re n , v e r ­
k re g e n w o rd t.
D a a r in h e t s c h e e p s b e d rijf de v e rw ijd e rin g v a n h e t c o n d e n ­
saat a ltijd een z o r g e n k in d je v a n h e t m a c h in e k a m e r-p e rs o n e e l is
gew eest, is h e t th a n s b u ite n g e w o o n v e rh e u g e n d , d a t n u e in d c -
Fig. 6. CON D EN SPO T-C O N TR O LE-A PPA K A A T
Voor montage vóór den condenspot, zoodat vergissingen door naverdampen niet kunnen voorkomen
Links voor montage in horizontale, rechts in verticale leidingen
V a n beslissende beteekenis is no g , d a t door h e t la b y r in th systeem o o k lu c h t e n gas (k o o lz u u r) a u to m atisch a f g ev o erd
w o rd t, z o o d a t w eigeren d o o r lu c h to p e e n h o o p in g u itg e slo te n is.
D a a rd o o r is de la b y rin th -c o n d e n so m a a t ook b ijz o n d e r g esch ik t
v o o r slechts zoo n u en d a n w erk en d e installaties, zooals b v .
v o o r a n k e r- en laadlieren o f stu u rm a ch in e s.
V o o r de m ontage bij b e p e rk te ru im te op een schip is h e t n o g
v an g ro o t belang, d a t de la b y rin th -c o n d e n so m a a t zeer k le in
is en in e ik e n w illekeurigen sta n d g em o n tee rd k a n w o rd e n , dus
heelem aal zooals de to e sta n d en aan bo o rd d it v erla n g en , D e
le n g te is nauw elijks g ro o ter d an v an een eenv o u d ig e klep.
B o v en d ien liggen de aan- en a fv o e rtu itc n te g en o v e r elk aar,
zo o d a t de m ontage a ltijd zo n d e r h e t b u ig e n v a n p ijp e n g e­
schieden k an .
Bij b e d r ijf aan bo o rd m o e t als regel gelden, d a t een co n d e n sw a te r -a fta p in r ic h tin g te allen tijd e, zo n d e r sto rin g v a n h e t
b e d rijf, u i t de conden saatleid in g geschakeld en n ag e zien k a n
w o rd e n . Bij v lo tte r-c o n d e n sp o tte n m o e ten o v ereen k o m stig e
a fslu it- e n om loopkleppen a a n g e b ra c h t w ord en . Bij d en b e­
sch rev en la b y rin th -c o n d e n so m a a t is de c o n stru c tie d a a re n te g e n
zo o d an ig gekozen, d a t de afslu itk le p teg elijk m e t de o m lo o p ltlep in de a f ta p in ric h tin g in g e b o u w d is. D eze is b o v e n d ie n zoo
g e c o n stru ee rd , d at zij door m id d el v a n een b a jo n e ts lu itin g
g eopend, n agekeken en w eer g em o n tee rd k a n w o rd e n . Bij de
b estaan d e co n d e n sp o tten is d a a ren te g en h e t lo sm ak en v a n ta l­
rijk e b o u te n n oodzakelijk.
D e in d e n la b y rin th -c o n d e n so m a a t ing eb o u w d e o m lo o p h e e ft
h e t g ro o te voordeel, d a t bv. bij h e t a a n z e tte n van de in sta lla tie ,
n a g e d u re n d e lan g en tijd stilgestaan te h eb b en , h e t c o n d e n sa at
lijk de m o g e lijk h e id b e s ta a t o m d e b e s ta a n d e t e k o r t k o m i n g e n
te o v e rw in n e n d o o r m id d e l v a n een c o n s tru c tie , w e lk e a a n d e
e ig en a ard ig h ed e n v a n h e t sc h e e p sb e d rijf r e c h t d o e t w e d e r v a r e n .
H ie r m a g n ie t n a g e la te n w o rd e n 0111 er op te w ijz e n , d a t
v o o r iedere c o n d e n s w a te r -a fta p in r ic h tin g , o n v e rs c h illig v a n
w elk e c o n s tru c tie , een v o o r td u re n d e c o n tro le d r in g e n d n o o d ­
z a k e lijk is, v o o ral n a t u u r l i j k bij a fta p to e s te lle n , w e lk e m e t
b ew eg en d e d eelen w e r k e n . H e t c o n d e n sa a t b e v a t h a a s t a l t i j d
v e ro n tre in ig in g e n (m e e g e sle u rd slik en sc h u im , lo s g e r a a k te
deeltjes p a k k in g e n z .) , w e lk e d a n d o o r v a s tk le m m e n tu s s c h e n
de a fs lu ito rg a n e n e rn s tig e s to rin g e n k u n n e n v e r o o r z a k e n .
W a n n e e r b v . bij een v lo tte r - c o n d e n s p o t tu s s c h e n k le p e n z i t t i n g
een s tu k je p a k k in g v a n sle ch ts 1 m m d ik te v a s tg e k le m d z i t e n
h e t b o v en d ien n o g een p la a ts b e tr e f t w a a r slech ts v a n t i j d t o t
tijd co n d e n sa a t n a a r to e s tr o o m t, d a n k u n n e n p e r u u r re e d s
390 k g sto o m bij 10 a to k e te ld r u k o n tw ijk e n . W o r d t h e t le k ,
zooals m eestal h e t g e v a l is, n ie t o n td e k t, d a n k a n d a g e n la n g ,
ja zelfs w e k e n - en m a a n d e n la n g de sto o m v o o r td u r e n d o n t ­
sn ap p en . H ie r u it is te z ie n h o e reeds éé n en k ele c o n d e n s p o t h e t
sto o m v e rb ru ik k a n d o e n s tijg e n .
I n fig . 6 is een c o n tro le - a p p a ra a t (V a p o sc o o p ) a f g e b e e ld ,
h e tw e lk v o lg e n s g eheel n ie u w e p h y sisch e g ro n d b e g in s e le n w e r k t
en een z e e r d u id e lijk e en sc h e rp e c o n tro le v a n c o n d e n s p o tt e n
v o lg en s elk b e s ta a n d sy ste e m m o g e lijk m a a k t. H e t c o n t r o l e ­
a p p a ra a t b e s ta a t u it ee n h u is m e t tw e e z w a re , te g e n o v e r e l k a a r
lig g en d e, g la ze n sc h ijv e n . I n de r u im te tu s s c h e n d e g la z e n
ste e k t een w ig v o r m ig m es, w a a r de sto o m en h e t c o n d e n s a a t
o n d e rd o o r m o e te n stro o m e n . O m d a t de sto o m sp e c ifie k li c h t e r
is, s tr o o m t h ij b o v e n , d u s e v e n o n d e r h e t m es, te rw ijl h e t w a t e r
d a a r w e e r o n d e r d o o r s tr o o m t. Z o o la n g geen s to o m v e r lo r e n
g a a t, is in de k ijk g la z e n sle ch ts w a te r z ic h tb a a r . Z o o d ra e c h te r
sto o m o n tw ijk t , s tr o o m t d eze o n d e r h e t m es d o o r en d r u k t d en
w a te rsp ie g e l d u id e lijk z ic h tb a a r n a a r b e n e d e n , e n w e l des te
s te rk e r n a a r m a te h e t sto o m v e rlie s g r o o te r is ( f ig . 7 ) . Z u lk een
F ig . 7. W IJ Z E W A A R O P H E T C O N D E N S P O T -C O N T R O L E -A P P A R A A T
V A N F IG U U R 6 W E R K T
A fhankelijk van den sto o m d o o rln a t (sto o m v erlies) w o rd t h e t w a te r in h e t kijk­
glas m e e r of m in d er s te rk n a a r b en ed en g e d ru k t, w aard o o r elk sto o m v erlies,
ook w a t dc g ro o tte b e tre ft, z ic h tb aa r w o rd t
a p p a r a a t m a a k t h e t d u s n ie t alleen m o g e lijk o m h e t f e it v a s t te
ste lle n o f sto o m o n t w i j k t o f n ie t, m a a r e r k a n te g e lijk w o rd e n
v a s tg e ste ld o f h e t sto o m v e rlie s g r o o t o f slechts g e r in g is.
E r m o e t n o g speciaal de a a n d a c h t o p g ev e stig d w o rd e n , d a t
de c o n tro le v a n c o n d e n s w a te r - a f ta p in r ic h tin g e n n o o it d o o r d e
m o n ta g e v a n c o n tr o le - a p p a r a te n in de a fv o e r le id in g v a n d e n
c o n d e n s p o t m o g e lijk is. T e n g evolge v a n h e t reeds b e s c h re v e n
v e rsc h ijn se l v a n d e n a v e r d a m p in g v a n w a rm c o n d e n s a a t v o r m t
zic h in de a f v o e r tu it v a n een c o n d e n sp o t, als d ez e g oed
f u n c tio n n e e r t, steeds sto o m . Z o u m e n dus d o o r ee n c o n tr o le ­
a p p a ra a t, d a t a c h te r d e n c o n d e n s p o t g e m o n te e rd is, v a s tste lle n ,
d a t sto o m z ic h tb a a r is, d a n w ee t m e n n o o it, o f h e t h ie r n u
v e rsc h e n sto o m b e tr e f t, d u s o f h e t w e rk e lijk o m v e rlo re n sto o m
g a a t, d a n w el o f h e t n a v e r d a m p t co n d e n sa at is, h e tg e e n n a t u u r ­
lijk n ie t als verlies k a n w o rd e n a a n g e m e rk t. B esliste v o o rw a a rd e
v o o r elk c o n d e n s p o t-c o n tro le -a p p a ra a t is d u s, d a t h e t v ó ó r d en
c o n d e n s p o t, d e rh a lv e in de o n d e r d r u k sta a n d e c o n d e n s a a ta fta p le id in g g e m o n te e rd w o rd t, a lw a ar n a v e rd a m p e n n ie t
m o g e lijk is.
E en w e rk e lijk v o o rd eel b ie d t een c o n tro le - a p p a ra a t bij
c o n d e n s p o tte n n o g d a a rd o o r, d a t een ju iste b e d ie n in g v a n d en
o m lo o p a fs lu ite r m o g e lijk w o rd t. A lle en d o o r z o o ’n c o n tro le ­
a p p a r a a t k a n w o rd e n v astg esteld , w a n n e e r o v e rb lijv e n d c o n ­
d e n s a a t d o o r o p e n e n v a n d e n o m lo o p a fslu ite r v e rw ijd e rd is en
v ersc h e s to o m b e g in t te stro o m e n . I n h e t c o n tro le - a p p a ra a t is
d u s te z ie n w a n n e e r d e o m lo o p a fslu ite r w ee r m o e t w o rd e n
g eslo te n . T o t n u to e b e sto n d h ie rv o o r n ie t de m o g e lijk h e id ,
. z o o d a t o m lo o p a fslu ite rs d ik w ijls v e rk e e rd b e d ie n d w e rd e n ,
v o o ra l in g eslo te n p ijp le id in g e n , w a a rb ij h e t w a a rn e m e n v an
h e t u itv lo e ie n d e c o n d e n sa a t n ie t m o g e lijk is.
Bij h e t sc h e e p sb e d rijf h e e f t de sto o m k e te l, ee n erzijd s d o o r
de h o o g e b e la s tin g v a n h e t V . O ., an d e rzijd s e c h te r d o o r de
slin g e r- e n s ta m p b e w e g in g e n w a a ra a n de k e te l b lo o tg e s te ld is,
sp o ed ig n e ig in g t o t o p k o k e n en sc h u im e n . E r w o r d t d a n slik
en s c h u im d o o r d e n sto o m m eeg esleu rd . D eze k o m e n d a n in de
sto o m m a c h in e , in de h u lp w e r k tu ig e n en te n s lo tte o o k in de
a fta p le id in g e n . D o o r h e t in fig . 6 w ee rg e g ev e n c o n tro le ­
a p p a r a a t is n u een zeer een v o u d ig e m o g e lijk h e id g es c h a p e n om
o p ied er o o g e n b lik de z u iv e rh e id v a n h e t c o n d e n sa a t e n dus
o o k v a n d e sto o m le id in g te o n d erz o ek en . D o o r d it c o n tro le ­
a p p a r a a t z ijn al d ik w ijls v errassen d e d in g e n o n td e k t, w elk e
an d e rs o n o p g e m e r k t w a re n geb lev en . Zooals v a n z e lf s p r e e k t is
d e v e rw ijd e rin g , te ju is te r tijd , v a n v e ro n tre in ig in g e n b u ite n ­
g ew o o n g ew ic h tig , o m d a t d e slik en h e t sc h u im n ie t allee n de
sto o m le id in g en d en o v e rv e rh itte r v e rsto p p e n , m a a r o o k een
ste rk e slijta g e v a n d e h o o f d - en h u lp w e rk tu ig e n v e ro o rz a k e n .
Bij tu rb in e s w o rd e n d o o r de v e ro n tre in ig in g e n de sc h o ep e n v u il
en g e ra k e n d ic h t, z o o d a t h e t n u tti g e ffe c t v a n de tu r b in e s te rk
a c h te r u it lo o p t. Z u lk e v e ro n tre in ig in g e n w o rd e n d o o r de
V ap o sco o p a ltijd d ire c t o n td e k t, w a a rd o o r m a a tre g e le n voor
d e v e rw ijd e rin g v a n h e t v u il tijd ig g e tro ffe n k u n n e n w o rd e n .
H e t is ze lfs m o g e lijk , o m h e t ste rk e o p k o k e n e n sc h u im e n
v a n d e n k e te l d o o r re g e lm a tig afsp u ie n te v o o r k o m e n 1) . .
U i t de v o o rg a a n d e b esch o u w in g e n b lijk t, d a t o o k aan b o o rd
v a n sc h ep e n d e m o g e lijk h e id b estaa t o m , o n d a n k s de slin g e r­
en s ta m p b e w e g in g e n v a n h e t schip, h e t p ro b le e m v a n h e t v e r­
w ijd e re n v a n h e t c o n d e n sw a te r z o n d e r g e b re k e n t o t o p lo ssin g
te b re n g e n en o m te v en s, d o o r m id d e l v a n c o n tro le -a p p a ra te n ,
b r o n n e n v a n sto o rn issen en v e ro n tre in ig in g e n tijd ig te o n t­
d e k k e n . W e lk een g ro o te n in v lo e d d erg e lijk e m a a tre g e le n op
de eco n o m ie v a n h e t sch ee p sb ed rijf h e b b e n , is h ie rb o v e n u it­
een g ezet.
*) Z ie W e rffc -R e e d c re i-H a fe n 1 9 3 8 / A fl. N o . 12, blz. 1 82 to t 186.
DE WERELDSCHEEPSBOUW IN HET DERDE KWARTAAL VAN 1938
V o lg en s de sc h e e p sb o u w s ta tistie k v a n L lo y d ’s R e g is te r o f
S h ip p in g , w a a rin alleen zeesch ep e n v a n te n m in s te 100 r e g is te rto n b r u to in h o u d w o rd e n o p g e n o m e n , is h e t a a n ta l o v e r de
geheele w e re ld in a a n b o u w z ijn d e k o o p v a a rd ijs c h e p e n in h e t
a fg e lo o p e n k w a r ta a l v e r m in d e r d m e t 116 t o t 685 (v . j. 7 8 8 ) ,
W aarbij de b r u to in h o u d is g ed a ald m e t 114 .6 2 5 to n t o t
2 .7 1 2 .2 7 7 (2 .9 0 2 .3 4 5 ). H e t a a n ta l schepen, w a a ra a n h e t w erk
v o o r o n b e p a a ld e n tijd is stilg eleg d , b e d ra a g t n o g 5 ( 6 ) , m e t
sam en 3519 (3 5 4 8 ) to n b r u to in h o u d . H ie rb ij d ie n t n o g te
w o rd e n v e rm e ld , d a t v o o r R u s la n d in h e t geheel geen e n voor
S p an je slech ts z e e r o n v o lle d ig e gegevens b ek e n d z ijn .
D e o n d e rh a n d e n n ie u w e sto o m sch e ep sru im te is v e rm in d e rd
m e t 54 sc h e p e n e n 4 9 .4 1 1 to n t o t 2 3 7 (v. j. 341) sch ep en n ie t
9 4 8 .6 4 1 ( 1 .2 3 6 .3 4 8 ) to n ; h e t a a n ta l m o to rsch ep en is g e d a a ld
m e t 53 t o t 433 ( 4 0 9 ) , w a a rb ij d e b r u to in h o u d is a f g e n o m e n
m e t 55.242 to n t o t 1 .7 5 2 .9 0 3 ( 1 .6 4 9 .7 2 2 ). H e t g ro o te v o o rdeelige v ersch il m e t v e rle d e n ja a r bij de m o to rs c h e p e n k o m t
v o o ral op r e k e n in g v a n de ta n k sc h e p e n . H e t a a n ta l o n d e r-
T a b e l I. O v e rz ic h t v a n de in a a n b o u w z ijn d e w e r e ld to n n a g e op 3 0 S e p te m b e r 1938
Aantal
België ..........................
Engelsclie D om inions.
D anzig ........................
D enem arken ..............
N ederlandsch-Indië . .
E stland ........................
F inland ........................
F r a n k r ijk .....................
D uitschland ..............
•e ® E ngeland en "Wales
c J Schotland ............
I e r la n d ..........................
N e d e r l a n d .................
H ongarije ...................
Italië ............................
Japan ............................
N o o rw e g e n .................
Polen ..........................
R usland J ...................
Spanje !> ........................
Z w e d e n ........................
( A tlantische K ust
É " I G ulf P o r t s .........
£ < I P acific K u st . . . .
> 5 l G roote M eren. . .
U ruguay .....................
T otaal ..........................
Bruto
to n n ag e
Aa n t a l
H out
S ta a l
H out
S ta a l
L A N D
B ru to
tonnage
Bru to
tonnage
Aantal
12
11
10
19
2
5.729
13.000
T o ta a l
Z e ils c h e p e
M o to rsch e p e n
S to o m so h e p e n
Aantal
H out
S ta a l
Bruto
to n n ag e
A antal
A antal
Bruto
A aa nn t aa l
A
tonnage
t üBnrnuat og e
1.840
1.173
1.870
133
28.044
38.987
28.324
111.690
360
125
13.700
78.425
382.791
: 183
885.481
1.800
93
4
1
246.892
2.300
153.485
319.862
30.602
1.080
4
24
21.270
116.950
40
250.909
12
28.044
30.198
15.324
111.690
360
25
3.060
12
19
2
1
125
n
5
44
45
45
1
5
1
36
lü
1
1
1
20
3
7
87
30
39
9
88
1
20
33
9
2.250
36.240
131.295
162.432
188.003
25.800
4.995
1.600
153.050
15.868
1.080
3
23
16
1.050
1.800
203.849
12
950
22
135
69
21
510
2 0 .2 2 0
115.150
40.620
600
227
6
11.450
42.185
249.656
184.973
216.960
103.320
241.897
i 500
;151.750
: 166 812
114.224
Bruto
tonnage
990
4.850
1.000
948.641
426
1.000
1.751.183
*j* G e en gegevens o n tv a n g e n
25
1.720
685
10.733
2.712.277
* G een v o lledige g e g e v e n s b e s c h ik b a a r
T a b e l II. O v e r z ic h t v a n d e op sta p e l g e z e t t e e n te w a ter g e la te n to n n a g e op 30 S e p te m b e r 1938
OP STAPEL G EZ ET
L A N D
S to o m sc h e p e n
Aan­
tal
België ...........................
Engelsche D om inions.
D an zig ........................
D enem arken ..............
N ederlandsch-Indië . .
F inland ........................
F r a n k r ij k ......................
D uitschland ..............
Gr. B rittan n ië en Ierl.
N e d e r la n d . . . . . . . .
Italië .............................
J a p a n .............................
N oorw egen .................
P o l e n .............................
Spanje * ........................
Z w e d e n ........................
Ver. St. v a n A m erika
U ruguay .....................
T o t a a l ..........................
Bruto
tonnage
_
—
—
—
—
2
—
14
22
1
—
19
—1
—
—
—
—
400
—
52.541
35.071
695
—
78.120
—
1.0S0
M o to rsch e p e n
A an­
tel
Bruto
tonnage
4
1
1
9
—
—
—
25
8
15
4
11
2
-
3.220
2.300
4.600
45.540
—
—
—
58.060
50.962
20.820
21.600
40.520
1.035
—
TE W ATER
Z e ils c h e p e n
Aan­
tal
B ruto
tonnage
G
3.060
—
—
—
—'
—
—
—
—
7
—
—
—
.—
—
—
—
1.430
—
—
—
—
—
—
—
_
_
_
_
12
—
115.500
—
9
11
1
53.250
41.390
450
3
—
2.160
—
71
283.407
101
343.747
16
6.6 50
T o ta a l
Aan­
tal
S to o m sc h e p e n
M o to rs c h e p e n
Bruto
tonnage
Aan­
tal
Bruto
tonnage
Aan­
tal
Bruto
tonnage
4
3,220
7
5.360
1
4.600
9 45.540
—
—
400
2
—
—
39 110.601
37
87.463
16
21.515
4 21.600
30 118.640
1.035
2
1.080
1
2
5
.—
—
—
1
520
4.898
6
6
5
7
3
2
1
31
21
32
3
13
2
—
6.321
1.874
1.625
37.373
560
6.600
225
102.613
109.516
68.082
16.535
42.765
3.750
—
9 53.250
26 159.050
450
1
1
6
1.800
45.746
7
3
93 352.590
142
188
633.804
_
—
—
1.850
—
—
19
27.927
34 199.056
1.300
2
3.945
1
54.120
17
11.428
5
—
—
* G e en v o lle d ig e g eg ev e n s B e sc h ik b a a r
GELATEN
Z e ils c h e p e n
Aan­
tal
Bruto
tonnage
—
—
—
—
—
—
—
5
1
—
—
—
—
1.198
500
—
—
—
—
—
—
38.900
2.734
—
13
439.473
19
T o ta a l
A an­
tal
Bruto
tonnage
8
11
5
7
3
3
1
50
60
35
4
30
7
—
6.841
6.772
1.625
37.373
560
8.450
225
130.540
309.770
69.882
20.480
96.885
15.178
—
13.055
8
22
40.700
61.535
14.753
254
806.816
---
—
_•
3 3 .9 2 4 t o t 2 4 6 .8 9 2 (2 2 4 .7 2 6 ) to n . D a a re n te g e n is de hoeveel­
h e id w e rk to e g e n o m e n in A m e rik a m e t 8 4 .0 3 9 to t 250.909
(2 1 6 .0 2 8 ) to n , in J a p a n m e t 2 9 .5 3 0 t o t 3 1 9 .8 6 2 (3 3 4 .5 3 0 )
to n , in Ita lië m e t 1 6 .700 t o t 153.48 5 ( 8 3 .1 5 0 ) to n , in D e n e ­
m a rk e n m e t 46 1 5 t o t 1 1 1 .6 9 0 ( 1 0 3 .4 5 0 ) to n e n in Z w ed en
ftie t 2275 t o t 116.950 ( 1 1 4 .0 2 0 ) to n .
I n N e d e r la n d w o rd e n th a n s g e b o u w d 5 sto o m sch e p en v an
sa m en 4995 to n en 88 m o to rsc h e p e n v a n sa m en 2 4 1 .8 9 7 to n ,
h a n d e n ta n k s c h e p e n v a n te n m in s te 1000 r e g is te r to n is ge­
d u r e n d e h e t a fg e lo o p e n k w a r ta a l w el v e rm in d e rd m e t 13 v a a r ­
tu ig e n t o t 9 8 , w a a rb ij de in h o u d a c h te ru itg in g m e t 9 9 .1 3 0 t o t
8 2 6 .6 6 0 to n , d o c h la a ts tg e n o e m d c ijf e r is n o g b e la n g r ijk h o o g er
d a n a a n h e t ein d e v a n h e t o v e re e n k o m stig e k w a r ta a l v a n v e r ­
le d e n ja a r , to e n 95 g ro o te ta n k s c h e p e n v a n sa m en 7 2 9 .0 4 9 to n
o n d e r h a n d e n w a re n .
I n o n s la n d is h e t a a n ta l n o g n ie t v o lto o id e g r o o te t a n k ­
sc h e p e n m e t 3 sc h ep e n g ed a ald , w a a rb ij de in h o u d is v e r ­
m in d e r d m e t 2 0 .7 2 0 to n ; th a n s w o r d t in ons la n d n o g ge­
b o u w d aa n 12 (v . j. 11 ) g ro o te ta n k s c h e p e n v a n sa m e n 9 5 .5 0 0
( 7 1 .7 9 0 ) to n . V a n h e t w e re ld to ta a l d er o n d e r h a n d e n scheepsr u im te b e s ta a t 30,5 ( 2 5 , 1 ) % u it ta n k s c h e p e n ; in N e d e r la n d
v o r m e n de ta n k s c h e p e n 3 8,7 ( 3 1 ,9 ) % v a n alle o n d e r h a n d e n
sc h e e p sru im te .
Z o n d e r de ta n k s c h e p e n e n de v a a rtu ig e n , w a a ra a n h e t w e rk
v o o r o n b e p a a ld e n tij d is stilg eleg d , alsm ede de v a a r tu ig e n z o n ­
d e r m e c h a n is c h e v o o r ts tu w in g , z ijn v o o r de alg em e en e v r a c h t­
en p a s sa g ie rsv a a rt in a a n b o u w 209 (v . j. 3 1 3 ) sto o m sc h e p e n
v a n sa m e n 8 0 3.503 (1 .0 6 2 .1 3 0 ) to n e n 348 ( 3 3 6 ) m o to r ­
sc h e p e n v a n sa m en 1 .0 6 7 .8 6 2 (1 .0 9 1 .3 4 4 ) to n ; v e rg e le k e n m e t
d e n to e s ta n d a a n h e t einde v a n h e t v o rig e k w a r ta a l b e te e k e n t
d it v o o r de sto o m sc h e p e n een v e rm in d e rin g v a n 52 sch ep en
en 4 9 .3 4 9 to n e n v o o r de m o to rs c h e p e n een d a lin g v a n 4 0 sch e­
p e n e n 4 3 .2 4 6 to n .
I n G r o o t- B r itta n n ië is de h o ev e elh eid o n d e r h a n d e n w e r k
v e r m in d e r d m e t 1 5 1 .5 9 2 t o t 8 8 5.481 ( 1 .1 8 4 .6 3 5 ) to n , in
F r a n k r ij k m e t 10 .2 8 0 t o t 7 8 .4 2 5 (7 0 .2 8 4 ) to n , in D u its c h la n d
m e t 1 4 .1 6 2 t o t 3 8 2 .7 9 1 ( 3 8 3 .4 6 8 ) to n en in o n s la n d m e t
T a b e l III. O v erzich t van d e in a a n b o u w zijn d e
ta n k s c h e p e n op 30 S e p te m b e r 1938
STO OM
L A N D
Aan*
tal
T onnage
België ................................
Engelsche Dominions . .
D a n z i g ..............................
D e n e m a rk e n .....................
F ran k rijk .........................
D u its c h la n d .....................
G r. B rittannië en Ierland
N ed er la n d .....................
Italië ................................
Jap an ................................
Spanje * ............................
Zweden ............................
Ver. Staten van Amerika
_
—
_
—
T otaal
..............................
2
—
1
2
Tonnage
2.500
3.700
Aan­
tal
Tonnage
2.500
3.700
13.000
18.750
17.000
113.728
228.913
95.500
77.750
68.000
20.220
49.500
118.099
826.660
13.000
—
—
—
18.750
15.400
99.228
228.913
95.500
77.750
68.000
20.220
49.500
4.850
1
2
2
2
3
12
27
12
9
6
3
6
13
684.311
98
—
—
—
—
—
—
—
—
—
—
—
—
11
113.249
2
2
10
27
12
9
6
3
6
2
16
142.349
82
1.600
14.500
1
2
TOTAAL
M OTOR
A an ­
tal
* G een v o lle d ig e g e g ev e n s b e s c h ik b a a r
T a b e l IV . O v e r z ic h t v a n d e in a a n b o u w z ijn d e h a n d e ls s c h e p e n op 30 S e p te m b e r 1938
STO O M SCH EPEN
M O TO RSCH EPEN
Z E IL S C H E P E N
TOTAAL
L A N D
A a n ta l
B ru to to n n a g e
G ro o t B rittan n ië en Ie rla n d ............
O verige landen .................................
89
138
376.235
572.406
T o ta al
227
948.641
..................................................
A a n ta l
B ru to to n n a g e
A a n ta l
B ru to to n n a g e
A a n ta l
B ru to to n n a g e
81
352
506.203
1.246.700
13
12
3.043
7.690
183
502
885.481
1.826.796
433
1.752.903
25
10.733
685
2.712.277
T a b e l V . O v e r z ic h t v a n d e in a a n b o u w z ijn d e sch e e p sm a c h in e = in sta lla tie s op 30 S e p te m b e r 1938
S T O O M M A C H IN E S
TOTAAL
O L IE M O T O R E N
A a n ta l
B e lg ië ................................................
E ngelsche D o m in io n s...................
D a n z i g .............................................
D e n e m a rk e n ....................................
F in lan d ...........................................
F r a n k r i j k .........................................
D u its c h la n d ....................................
G ro ot B rittan n ië en Ierland. . . .
N e d e r la n d ....................................
Italië ................................................
Ja p an ................................................
N oorw egen ....................................
R u slan d f .........................................
Spanje * ...........................................
Z w eden ...........................................
Z w itserland ....................................
V ereenigde S taten v an A m erika
T o ta al
...................................... • • ■
T u r b in e s
Z u ig e rm a c h in e s
L A N D
ip k
A a n ta l
ip k
A a n ta l
ipk
6
6
1
1
3
3
53
81
13
1
18
10
7.700
1.850
1.170
3.500
5.100
90.370
134.525
20.850
1
42
9
62.000
55.800
299.830
1 . 100
31.165
11
58.100
310.480
■j" G e e n g e g e v e n s o n tv a n g e n
44.395
336.366
418.231
167.861
239.200
181.470
13.950
214
192
7X
40
62
18
3
39
31
31
11.330
141.705
125.520
204.565
762
2.933.243
212.210
119
102
58
39
33
8
1 2. 100
1.050
191
4
26
1
330
3
37
31
21
195.100
10
11.330
140.325
125.520
9.465
85
671.160
486
1.951.603
* G e e n v o lledige g eg ev en s b e s c h ik b a a r
pk
38.900
10.550
11.380
213.380
3.500
111.495
482.536
852.586
188.711
240.300
270.735
26.050
38.900
2.850
9.530
2
A a n ta l
6
8
5
27
3
12
T a b e l V I. Grootte van d e in aan b o u w z ijn d e stoom = en m o to r s c h e p e n op 30 S e p t e m b e r 1938
B en ed en
2 .0 0 0
LAND W AAR
GEBOUW D
Ton
W ORDT
6
o
0
co
België .....................................
Engelsche Dom inions ................
Danzig ................ ........................
Denemarken .................................
Estland ..................................
Finland ..................................
F ra n k rijk ................................
Duitschland .........................
G root Brittannië en Ierland
N ederland ...........................
Italië .......................................
J a p a n .......................................
Noorwegen ...........................
Polen .......................................
Spanje * ..................................
Zweden ..................................
Ver. Staten van Amerika ..
Overige l a n d e n .....................
T otaal ....................................
U
O
-M
o
s
S
o
0
CO
7
—
8
—
2
_
1
3
1
u
o
0
ë
0
o
0
CO
6 .0 0 0
to t
7 .9 9 9
T o n ,,
u
•4o-1
o
2
S
o
Q
CO
j*.»
o
o
ë
8 .0 0 0
to t
9 .9 9 9
Ton
0
o
o
co
L.
O
O
S
1 0 .0 0 0
tot
14 .9 9 9
T on
1 5 .0 0 0
to t
1 9 .9 9 9
Ton
u
0
O * .2
0
o
co
5
0
o
o
CO
1
—
2
—
_
_
_
4
—
_
u
0
0
s
s
o
o
co
Ton
u
o
o
s
Lt
>O
4-1
O
ë
0
o
0
co
3 0 .0 0 0
to t
3 9 .9 9 9
Ton
a
o
o
co
u
-4o-1
0
ë
4 0 .0 0 0
Ton
en
d aarb o v en
a
o
0
w
'o
_
2
1
2
1
—
1
55
13
8
4
5
10
6
46
23
7
5
22
10
8
3
3
22
5
60
_
3
5
_
6
1
5
__
—
7
1
_
—
10
15
9
—
G
2
8
8
2
2
_
1
1
_
_
3
_
2
5
i
4
_
_
3
2
10
7
1
__
5
—'
__ __
— —
—
5
—
_
.— .
1
‘
4
—
_
__
_
—
1
—
—
—
3
---------
7
1
1
1
7
15
6
2
—
_
_
—.
—.
—
—
—
—
1
—
—
•
—
—
1
i
—
i
—
—
12
—
—
—
19
.—'
—
—
—
—
—
_
22
—
—
—
—
69
1
1
—
—
—
_
_
1
5
—
—
1
10
_
2
—
5
—
—
209
34
38
1
1
—
—
6
—
44
34
_
9
_
__
33
_
—
—
—
40
11
52
2
6
—
6
1
—
42
—
1
—
5
170
21
1
4
24
39
2
6
__
7
6
12
131
93
__
_
1
6
—
—
—
1
—
1
1
1
12
19
---
17
1
<
<1
H
O
H
£
2
—
—
_
_
—
103
2 5 .0 0 0
to t
2 9 .9 9 9
2 0 .0 0 0
to t
2 4 .9 9 9
Ton
1
4
7
7
4 .0 0 0
to t
5 .9 9 9
Ton
2 .0 0 0
to t
3 .9 9 9
Ton
—
—
-1
1
—
2
—
2
—
2
—
—
—
1
—
5
660
* G e e n v o lle d ig e g e g e v e n s b e s c h ik b a a r
te g en 5 stoo m sch ep en v a n 4400 to n , 109 m o to rsc h e p e n v a n
27 5.916 to n en 1 lic h te r v an 500 to n aan h e t einde v a n h e t
v o rige k w a rta a l; aan h e t einde v a n S ep tem b er 1937 w a r e n in
ons la n d o n d e rh a n d e n 6 stoom schepen v an 37.150 t o n en
74 m o to rsc h ep e n v a n 187.576 to n . V ergeleken m e t h e t v o rig e
k w a rta a l is vooral h e t a a n ta l k leine m o to rsch ep en v e r m in d e r d ;
van de in ons la n d o n d e rh a n d e n m o to rsc h ep e n z ijn 60 k le in e r
d an 2000 to n , te g e n 78 aan h e t einde v a n h e t v o rig e k w a r ta a l,
doch slechts 48 v erle d en jaar. H e t aan tal schepen d a t in ons
lan d voor b u ite n la n d sc h e re k e n in g w o rd t g eb o u w d is v r ij be­
la n g rijk v e rm in d e rd , n l. m e t 7 v a a rtu ig e n t o t 24 (v . j. 3 1 ) ,
w aarb ij e c h te r de in h o u d is toegenom en m e t 5698 to t 37 .0 6 5
(4 1 .8 4 4 ) to n .
O p de scheepsw erven te R o tte r d a m en in de o m g e v in g is de
hoeveelheid o n d e rh a n d e n w e rk v e rm in d e rd m e t 23 sc h ep e n en
37.430 to n to t 36 ( v . j . 4 3 ) schepen m e t sam en 1 4 4 .9 1 0
(1 3 0 .1 2 0 ) to n .
O v e r de geheele w ereld zijn in h e t afgeloop en k w a r ta a l te
w a te r gelaten 254 schepen v a n 806.816 to n b r u to in h o u d ,
te g en 302 schepen v a n 848.180 to n in h e t vorige k w a r ta a l en
291 schepen v an 6 7 5 .7 1 0 to n in h e t derd e k w a rta a l v a n 1937.
H ie rv a n z ijn 93 ( 1 3 0 ) stoom schepen v an 352.590 ( 3 1 0 .0 9 9 )
to n e n 142 (1 3 3 ) m o to rsc h ep e n v an 439.473 to n . O p sta p e l ge­
z e t w e rd e n slechts 188 schepen v a n 633.8 0 4 to n , te g e n 272
schepen v an 715.540 to n in h e t vorige k w a rta a l en 239 sc h ep e n
v an 648.342 to n in h e t d erde k w a rta a l v a n 1937. H ie r v a n z ijn
71 (9 6 ) sto o m sch ep en v an 283.4 0 7 (2 6 2 .8 0 8 ) to n en 101
(1 1 8 ) m o to rsch ep en v a n 343.747 (3 7 4 .9 7 8 ) to n .
I n N e d e rla n d is b e la n g rijk m eer n ieuw e sc h ee p sru im te te
w a te r gelaten d an in h e t vorige k w a rta a l o f v erle d en ja a r, d o ch
heel w a t m in d e r op sta p el gezet.
T e w a te r gelaten z ijn 2 stoom schepen v an sam en 1300 to n ,
32 m o to rsc h ep e n v a n 68.082 to n en 1 zeelich ter v a n 500 to n ,
sam en 3 5 schepen v a n 69.882 to n , te g en 34 schepen v a n 54.813
to n in h e t v orige k w a rta a l en 30 schepen v an 41 .9 8 8 to n in h e t
d erd e k w a rta a l v an h e t vorige jaar. O p stap el g ez et w e rd e n
1 stoom schip v an 695 to n en 15 m o to rsc h ep e n v an 2 0 .8 2 0 to n ,
sam en 16 sc h ep e n v a n 2 1 .5 1 5 to n , te g e n 36 sc h e p e n v a n
4 7 .4 5 2 to n in h e t v o rig e k w a r ta a l en 30 sc h e p e n v a n 5 3 .8 6 5
to n in h e t o v e re e n k o m stig e k w a r ta a l v a n h e t v o rig e ja a r.
H e t a a n ta l o v e r de g eheele w e re ld o n d e r h a n d e n s c h e e p s ­
w e rk tu ig e n is in h e t a fg e lo o p e n k w a r ta a l ev en een s s te r k g e ­
d aa ld t o t 762 m a c h in e s, te g e n 813 a a n h e t ein d e v a n h e t v o r ig e
k w a rta a l en 90 4 v e rle d e n ja a r ; o p m e rk e lijk is h ie rb ij, d a t h e t
v e rm o g e n veel m in d e r s te r k is a c h te ru itg e g a a n . D i t b e d r a a g t
th a n s 2.93 3 .2 4 3 p k , te g e n 2 .9 8 1 .5 2 1 p k a a n h e t e in d e v a n h e t
v o rig e k w a rta a l e n 3 .0 2 8 .6 1 7 p k v e rle d e n ja a r ; de v e r m i n d e ­
r in g h e e ft d a n o o k v o o ra l b e tr e k k in g op h e t a a n ta l o n d e r ­
h a n d e n s to o m z u ig e rm a c h in e s v a n b e tre k k e lijk g e rin g v e r ­
m o g e n ; w a t de m o to r e n b e t r e f t is w el h e t a a n ta l iets g e d a a ld ,
d o ch h e t g e z a m e n lijk v e rm o g e n n o g iets to e g e n o m e n . I n o n s
la n d is e c h te r h e t v e rm o g e n v a n de o n d e r h a n d e n s c h e e p s ­
m o to re n g ed a ald ; in h e t g eh eel w o rd e n th a n s in ons l a n d
g e b o u w d 71 s c h e e p s w e rk tu ig e n v a n sam en 1 8 8 .7 1 1 p k , te g e n
79 v a n 21 9 .3 0 9 p k a a n h e t e in d e v a n h e t v o rig e k w a r ta a l e n
67 v a n 23 8.308 p k v e rle d e n ja a r ; h ie rv a n z ijn 13 s to o m z u ig e r ­
m ach in es v a n 20 .8 50 p k , v o r ig k w a r ta a l 15 v a n 2 2 .6 1 0 p k
en v erled en ja a r 4 v a n 5 1 6 0 p k , b en ev en s 5 8 m o to r e n v a n
167.861 p k , te g e n v o r ig k w a r ta a l 64 v a n 1 9 6 .6 9 9 p k e n v e r ­
le d en ja a r 62 v a n 1 9 9 .1 4 8 p k ; v e rle d e n ja a r w as o o k n o g e e n
tu r b in e -in s ta lla tie v a n 3 4 .0 0 0 p k o n d e rh a n d e n . D e g e g e v e n s
h e b b e n u its lu ite n d b e tr e k k in g op m a c h in e s v o o r k o o p v a a r d ij­
sc h ep e n ; w e r k tu ig e n v o o r m a rin e v a a r tu ig e n e n k le in e re m o ­
to re n , w elke in serie w o rd e n g e b o u w d , z ijn h ie rb ij n ie t b e g r e p e n .
JUBILEUM WILLEM SMIT & CO.’S
TRANSFORMATORENFABRIEK N . V.
O p 4 N o v e m b e r 193 8 z a l h e t f e it w o rd e n h e r d a c h t, d a t
W ille m Stri.it & C o .’s T ra n s f o r m a to r e n f a b r ie k 2 5 ja a r g e le d e n
z ijn w e rk z a a m h e d e n a a n v in g . T e r g eleg e n h eid h ie rv a n w e r d
een k e u rig v e r z o rg d J u b ile u m - n u m m e r v a n de P e rio d ie k e
M ed ed eelin g en u itg e g e v e n en z u lle n f a b r ie k e n k a n to o r o p 4
en 5 N o v e m b e r g eslo te n z ijn . E v e n e e n s z a l te r g e leg e n h eid v a n
h e t 2 5- ja r ig b e s ta a n 4 N o v e m b e r v a n 15— 17 u u r een rec ep tie
w o rd e n g e h o u d e n in h e t C o n c e r tg e b o u w „ D e V e re e n ig in g ”
te N ijm e g e n .
H e t b e d r ijf is in 25 ja a r s te rk g e g ro e id , m ed e in v e r b a n d
m e t de g ro o te v lu c h t, die de to e p a ssin g d e r e le c tric ite it in die
ja re n h e e f t g en o m en . D o o r die o n tw ik k e lin g w as h e t m o g e lijk
de s ta f a a n m e rk e lijk u it te b re id e n en een o rg a n is a tie te
sc h e p p e n , w a a rb ij al de a fd e e lin g e n d o o r d e s k u n d ig e n geleid
w o rd e n .
D e d ire c tie h e e f t g e m e e n d , d a t h e t J u b ile u m - n u m m e r h e t
b este a a n z ijn doel zal b e a n tw o o r d e n en h e t beste d e n g eest
d e r o rg a n is a tie z o u w ee rsp ieg e len , w a n n e e r alle le d e n v a n d en
s ta f h ie rin , n a a r h u n a a n le g , k e n n is en e r v a rin g , een b ijd ra g e
z o u d e n le v e re n .
H ie r d o o r b e te e k e n t h e t b o e k m e e r d a n een reeks losse o p ­
s te lle n ; h e t is een u itin g g e w o rd e n v a n de k r a c h te n , w ier
P ersonalia
g em een sch ap p elijk e o n tp lo o iin g in zoo ho o g e m a te t o t d e o n t ­
w ik k e lin g d e r v en n o o tsch a p h e e ft b ijg e d ra g e n .
V E R E E N I G I N G V A N T E C H N I C I OP
S C H E E P V A A R T G E B IE D
Q p g e r ic h t \ J u l i 1898
S e c r e t a r i a a t : W e s t n i e u w l a n d 12, R o t t e r d a m
BALLOTAGE
V o o rg e ste ld v o o r h e t g e w o o n lid m a a tsc h a p , d e h e e r:
C . V E R O L M E , c h e f-in g e n ie u r v a n de M a c h in e fa b rie k G e b r.
S to rk & C o. N .V ., B e c k u m e rs tra a t 83, H e n g e lo ( O . ) .
V o o rg e ste ld d o o r A . C . B rag g a ar.
E v e n tu e e le b ez w aren sc h rifte lijk b in n e n 14 d a g e n a a n h e t
alg em een se c re ta ria a t, W e s tn ie u w la n d 12, R o tte r d a m .
NIEUWSBERICHTEN
J, F. B ossch aart f
T e R o tterd am is plotseling overleden de heer J. F. Bosschaart, in
leven directeur van de N . V. N ew F ru it W h a rf H ook of H olland,
aldaar.
W . C. v a n den H oek O sten d e f
O verleden is de heer W . C. van den H oek Ostende, die gedurende
3 5 jaar w erkzaam was bij de N . V. Expeditiebedrijf v /h . H . Braak­
m an & Co. te R otterdam .
der Orde van de Kroon van België, hem geschonken door Zijne
Majesteit den Koning der Belgen.
R otterd am ’s n ieu w e burgem eester
Bij Koninklijk besluit van 7 O ctober 193 8 is m et ingang van
15 October 193 8 benoemd tot burgemeester v an R o tterd am : Mr.
P. J. Oud.
De installatie van Mr. P. J. O ud als burgem eester van R otterdam
heeft plaats gevonden in een openbare, op D onderdag 20 O ctober j.1.
des namiddags te 2 u u r, gehouden raadsvergadering.
J. M, v a n Jt H oen f
D e heer J. M. van *t H oen, gezagvoerder N, I. T. M ., is in den
ouderdom van 54 jaar in h et H avenziekenhuis te R otterdam overleden.
L. H o r te n siu s f
T e Bodegraven is op 7 3 -jarigen leeftijd overleden de heer L. H o rtensius, directeur van den m otorbootdienst L, H ortensius & Zonen.
H ij is van de vereeniging „S chuttevaer” vele jaren vice-voorzitter
geweest. V oorts was hij bestuurslid van het Binnenscheepvaartcongres,
voorzitter van de Binnenlandsche B eurt v aart vereeniging „R o tterd am ” ,
bestuurslid van den Bond van B eurtvaartvereenigingen in N ederland
en van het N ederlandsch B innenvaartburcau.
O p zijn zeventigste jaar w erd hij benoemd to t ridder in de Oorde
van O ranje-N assau.
J u bileu m h avenm eester Schiedam
De heer W . J. Kruyer, havenmeester te Schiedam, h erdacht op 15
O ctober den dag waarop hij 25 jaar geleden, als opvolger van den heer
Goslinga, zijn fu n ctie aanvaardde.
E r is in deze jaren te Schiedam veel veranderd en de haven is in
beteekenis zeer sterk vooruitgegaan, feiten die ook een regelmatige
uitbreiding van den dienst van den heer K ruyer noodzakelijk m aakten.
D at er voor d it jubileum veel interesse was toonden de vele blijken
van belangstelling, die den jubilaris reeds *s morgens bereikt hebben in
den vorm van bloemstukken en telegrammen.
Des middags van half twee tot twee u u r was er gelegenheid voor het
personeel van den havendienst zijn chef te com plim entecren, terw ijl
de heer K ruyer voor verdere belangstellenden te zijnen huize reci­
pieerde van 3 to t 5 uur.
H . K oem an f
In den ouderdom van 50 jaar is op 6 September te Brooklyn in de
Vercenigde Staten overleden dc heer H , Koeman, gezagvoerder bij
de K. N . S. M.
O tto L asch f
T e H am b u rg is op 61-jarigen leeftijd overleden de heer O tto Lasch,
lid der directie der H am burg-A m erika Linie, Meer dan 40 jaar heeft
de heer Lasch zijn energie en kennis ten dienste van de zeevaart ge­
steld. H ij m aakte de zeilvaart nog mede en is ten slotte via de D eutschA ustralisehe D am pfschiffs-G esellschaft bij de H am burg-A m erika
Linie gekomen.
Sir E d m un d W y ld b o rn e-S m ith f
T e Stoke D ’A bernon is op 61-jarigen leeftijd overleden Sir E dm und
W yldborne-Sm ith, directeur van de Suezkanaal M aatschappij.
H . C, Y k em a f
D ezer dagen is in den ouderdom van 63 jaar overleden de heer H . C,
Ykema, lid van het algemeen bestuur van de Vereeniging van N ederlandschc Gezagvoerders en Stuurlieden ter koopvaardij. Tevens was
hij lid van de Commissie voor de stuurliedenexamens.
O n d ersch eid in gen
Bij K oninklijk besluit van 13 O ctober is vergunning verleend aan
den vice-adm iraal J. T . F u rstn er to t h e t aannemen van h et grootkruis
F. N . de Smeth
De heer F. N . de Smeth was Zaterdag 15 O ctober 2 5 jaar in dienst
bij de Steenkolen-Hanclelsvereeniging N . Y . te R otterdam .
De jubilaris is toegesproken door den directeur, den heer D , G. van
Bcuningen, die hem tevens een geschenk onder co u v ert overhandigde.
Vervolgend voerde het woord de heer J. C . Meys, die hem nam ens het
kantoorpersoneel fraaie geschenken aanbood. V erder hebben gesproken
de heeren Diepenhorst, Sluimer en Paardekoper. O ok deze sprekers
boden den jubilaris geschenken aan,
J. N . F. Ktihlm an
Op 13 O ctober herdacht de heer J. N . F, K uhlm an den dag, waarop
hij 25 jaar geleden in dienst trad bij de N . V. Leydsche-O ranje N assau
Veem te Amsterdam.
J. van O ostveen
De heer J. van Oostveen heeft 11 O ctober den dag herdacht, d at hij
vóór 40 jaar in dienst trad bij de N . V. G roenhoedenvecm te Am­
sterdam.
N . van de W eterin g
N aar wij vernemen zal de heer N . van de W etering, hoofd-inspecteur laden en lossen bij T hom senY H avenbedrijf N . V. te R otterdam
1 Novem ber a. s. den dag herdenken, waarop hij 2 5 jaar geleden bij
genoemd bedrijf in dienst trad.
In sp e ctie H a v en a rb eid l e d istric t
M et ingang van 20 O ctober j.1. is het kan to o r der Inspectie v a n den
H avenarbeid in h et le d istric t gevestigd W illemsplein 10, R o tterd am .
H e t schip, dat een laadverm ogen zal krijgen v an ± 375 to n , zal
w orden voorzien v an een 200 p k Brons-D ieselm otor en v an kleinere
h u lp m o to ren voor aan d rijv in g v an pom pen, ankerlier enz.
N . V . T ech n isch B u reau H ollan d -B olin d er
De N . V , M achinefabriek H ensen te R o tterd am deelt ons mede, d a t
h aar den bouw is opgedragen van een 5-tons w ip k raan m et een a rm ­
lengte v an 3 6 m , op te stellen op h et nieuwe terrein aan de W a alh av en
N .z . van de N . V. In tern atio n ale Stuw adoor M aatschappij, op te leve­
ren voor eind M aart 193 9.
De kantoren en m agazijnen der N . V. Technisch Bureau H o lla n d Bolinder, welke de Zweedsche m otorenfabriek B olinder-M unktell 'te
E skilstuna voor H olland en Koloniën vertegenw oordigen, zijn v er­
plaatst v an Gedem pte Glashaven 5 naar W ijnhaven 1 1 0 H 1 2 te
R o tterd am .
Genoemde firm a h eeft sinds 1 O ctober eveneens de vertegenw oor­
diging op zich genom en van de bekende A tlas Diesel (Polar) M otoren.
S tu u rlied en -ex a m en s
Bij K oninklijk besluit is h e t reglement voor de stuurliedenexam ens
gew ijzigd.
In artikel 1 v an Bijlage I van het reglem ent voor de stuurliedenexamens, w ordt h e t onder a vermelde gelezen als volgt:
„voor het examen voor h e t diploma als derde stuurm an v o o r de
groote handelsvaart h e t bewijs, dat hij na voltooiing van het v ijftien d e
levensjaar gedurende ten m inste een jaar dekdienst heeft gedaan aan
boord van zeeschepen of zeevisschersvaartuigen.”
O p en b aar g em a a k te octroo i-a a n v ra g en , b etre k k in g h eb b en d e
op sch ep en en scheep s- en w er fin sta lla tie s
N o . 65557 N ed. kl. 65a, Pollopas Patents L td. te Londen. S tabiliseerinrichting voor schepen.
N o. 74679 N ed. kl. 65b. J. L. Geerlings te Am sterdam . Toestel
voor h et maken van een gat in een gezonden schip en voor h et daarna
in h e t g a t aanbrengen van een ketting m et anker, voorzien v an u it­
slaande klauw en, om h e t schip te kunnen lichten.
W e r k tu ig k u n d ig e n -e x a m e n s
Geslaagd voor het diplom a A de heeren: K, Siera te Biggekerke, C.
C. van Eekelen te Vlissingen,A. van der Sloot te Gorinchem, K. P ik te
Goes, J. F. van Boeschoten te U trecht, P. Zwemm er te B arendrecht,
H . Smits en M. K rug, beiden te Dordrecht, G. de Vos te Brielle en M ,
P. M ulder te D ordrecht.
Geslaagd voor het diplom a B. de heeren: E. A. Plouvier te V lissingen, G. P. v an R uiten te Leiden, F. Goos te Heilo, T . van den Berg
te Papend recht.
G eslaagd voor het eerste gedeelte van h et diploma B de heeren: H .
G. M. Pijls te Beek (L .), L. van den Berg te Am sterdam , A. v a n den
Tem pel en J. A. van der G raaf, beiden te R otterdam , C. W , Boon te
Soestdijk, C. de G root, Ch. C . G revenitz en C. Vergoed, allen te R o t­
terd am , B. J. Schoonheijt te ’s-Gravenhage, J. van D ijk te O ostzaan,
J. C. v an D ijk te D ordrecht, D. van Santen te Vlaardingen; A , A.
Brevet te U tre c h t, C. Stam en P. Bosua, beiden te D ordrecht, F. R . van
Rosevelt te Vlissingen, J. G esink te U trecht.
S tu u rlied en -ex a m en s
G eslaagd voor le n stuurm an groote handelsvaart de heeren: C . W .
v an H ardeveld en W . W illems.
Geslaagd voor 2en stuurm an groote handelsvaart de heeren: A.
Bogert en A, J. Borrie.
Geslaagd voor 3en stu u rm a n groote handelsvaart de heeren: W . M.
H . C. Tabbers.
Geslaagd voor stuurm an kleine handelsvaart de heeren, H . H . D ost,
EI. O ldenburger, J. Koopm an, S. Dekker, K. L. Daniels, A. J. Rozem a.
N ie u w e op d rach ten
A an h e t Technisch Bureau v /d . Scheepsbouw van den heer E.
Zw olsm an te Leeuwarden, w erd opdracht gegeven voor de levering
van een nieuw te bouwen m oderne motorsleepboot, voor b innenlandsche rekening. D e boot is lang over alles 21 m. breed over berghouten
5,10 m, hol 2,20 m en zal w orden voorzien van, een 4 cylinder 200; p k
Brons-D ieselm otor van de Appingedammer Bronsm otorenfabriek. De
boot zal dienst doen voor de w advaart.
D e scheepsbouwwerf „De N ieuw e Maas” N . V. te V laardingen o n t­
v in g voor binnenlandsche rekening opdracht voor den bouw v a n een
m otortankschip, dat zal w orden gebouwd onder toezicht van B ureau
V eritas en zal voldoen aan de hoogste eischen v an de benzinecommissie.
D e A nglo Saxon P etro le u m C om pany zou h e t voornem en h eb b en
om in de naaste toekom st c o n tra c te n te plaatsen voor den bouw v a n
tw ee tankschepen v an 8 000 ton, M en m eent te w eten, dat reeds in ­
schrijvingen zijn o n tv an g en , zoowel, van N ederlandsche als v an E n g elsche scheepswerven. V erw ac h t w o rd t, dat door dezelfde m aatschappij
ook andere c o n tra cte n zu ilen w orden geplaatst op ac h t D iesel-ta n k schepen v an 12.000 ton.
De U nion Castle M ail Steamship C om pany L td . h eeft H a rla n d 6t
W o lff L td . te Belfast o p d rac h t gegeven drie passagiersschepen v a n
haar ,,L” -type v an oliem otoren te voorzien. H e t b e tre ft de L la n d a ff
Castle, de L landovery Castle en de Llanstephan Castle,
Volgens de K ölnische Z eitu n g zou de Braziliaansche regeering aan
een Italiaansche w erf o p d rac h t hebben gegeven voor den bo u w v a n
tw ee schepen v an 17.000 to n b ru to elk, te rw ijl bij de F len sb u rg er
S chiffbau-G esellschaft vier v rachtschepen v an 5000 to n elk zo u d e n
zijn besteld. Een bevestiging v an d it b erich t is evenw el n o g n ie t
ontvangen.
K ie lle g g in g en
Bij de Scheepswerf „G id eo n ” , J. K oster H z n ., te G roningen, w e rd
de kiel gelegd voor een m o to rv rach tsch ip v an 5 50 to n d.w ., in a a n ­
bouw voor buitenlandsche rekening.
O p een der hellingen v an de scheepswerf v an de N . V . E. J. S m it &
Zoon te W esterbroelc is de kiel gelegd voor een m otorschip v a n 2 50
to n voor N ederlandsche rekening.
Bij Bodewes’ Scheepsw erven te M artenshoek w erd de kiel gelegd
voor een m otorschip v an 450 to n d.w ., te bouw en voor N ed erlan d sch e
rekening.
, !: i
T ew a te r la tin g e n
Z aterdag 8 O cto b er is op de „W e rf C onrad” te H aarlem een g ro o te
zeesleepboot te w ate r gelaten, gebouw d voor rekening van de S o v jetUnie. De afm etingen v an h et schip zijn: lengte 44,8 0 m, b reed te
10,30 m, holte 4,60 m . D e m achines hebben een verm ogen v an 900 p k
en de snelheid die o n tw ik k eld k an w orden b edraagt 1 1 J4 m ijh V o o rts
is er accom m odatie voor 3 3 personen. M et h e t oog op de w a te re n ,
w aarin de sleepboot h aa r ta ak zal m oeten v errich ten , is de v o o rstev en
zoo geconstrueerd, d a t in de N oordelijke Ijsze e zal k u n n en w o rd e n
gevaren.
V ermoedelijk zal b in n e n k o rt op dezelfde w erf w ederom een o p ­
d rach t u it de Sovjet-U nie w orden uitgevoerd, nl. de bouw v a n een
zeebaggermolen.
V an de w erf „ H e t F o rt” van de firm a C. de Vries L entsch is 10
O ctober h et voor Engelsche rekening gebouw de dubbelm otorige k r u iserjacht L eprechaun m e t goed gevolg te w ater gelaten. D e E ngelsche
scheepsbouwkundige a rc h ite c t N o rm an E la rt m aakte h et o n tw erp v a n
h e t sierlijke v aartu ig , d at zeew aardig onder hoogste klasse v an L lo y d ’s
is gebouwd.
H e t ja c h t heeft een lengte van 2 8,65 m is 5,5 m breed en h e e ft een
diepgang van 2,10 m.
De eigenaresse, een Engelsche dame, v errich te zelf de doop p lech ­
tigheid.
D insdag 11 O cto b e r w erd v an een der hellingen v an de Scheepsw erf
„G ideon” , J. K oster H z n ., te G roningen te w ate r gelaten h e t m o to rzeevrachtschip D ra ke, in aanbouw voor de G eneral Steam N a v ig a tio n
Co. Ltd. te Londen. D e doopplechtigheid w erd v e rric h t door m ev ro u w
Visser u it H arlingen. H e t schip is groot 700 to n d.w. en w o rd t v o o r­
zien van een 82 5 p k D eutz-D ieselm otor te r v o o rtstu w in g . De b o u w
geschiedde onder speciaal to ezich t v an Lloyd’s R egister en Board o f
Trade.
Bij H arlan d & W o lff te Belfast is 12 O cto b er h et voor rek en in g
v an de U nion Castle C o m p an y gebouwde passagiers- en v ra c h tm o to r-
schip Petoria Castle te w ate r gelaten. H e t schip heeft een lengte v a n
594', een breedte v an 76 ', een holte van 37' en m eet 17.200 ton. H e t
heeft accom m odatie voor 200 passagiers eerste klasse en 33 5 passagiers
toeristenklasse. H e t zal dienst doen in den sneldienst S o u th am p to n —
Z uid-A frika.
Z aterdagm iddag 15 O ctober is op de Schichauw erf te D an zig h et
dubbelschroef-m otorschip A b b e k e rk v an stapel geloopen, d a t gebouw d
is voor rekening v an de N . V. Vereenigde N ederlandsche Scheepvaart
m aatschappij te ’s-G ravenhage.
D e A b b ek erk is, evenals h et onlangs bij dezelfde w erf gebouw de
schip A ren d skerk, bestem d voor den dienst op A ustralië en N ed erlandsch-Indië. D e reederij h ee ft nog een derde schip bij dezelfde w e rf
op stapel staan.
H e t schip w erd gedoopt door de echtgenoote van den d irec teu r der
reederij, m evrouw G oudriaan, in tegenw oordigheid v an den N ed erlandschen consul-generaal Jh r. V an der Maessen de Som breff, den
vo o rzitter v an de havencom m issie, D r. J. A. N e d e rb ra g t en den
D u itschen consul-generaal F reiherr von Janson. T erw ijl h e t schip v an
de helling gleed speelde de m uziek h e t W ilhelm us.
N a h e t van stapel loopen w erd een lu n ch aangeboden, w aaraan de
heer G oudriaan een rede hield. H ij zeide o. a., d a t de A ren d ske rk, w elke
reeds in dienst is gesteld, zoo goed bevalt als nog geen schip v an de
reederij heeft gedaan.
De voo rzitter v an de havencom m issie, de heer N e d e rb ra g t, sprak
over de goede handelsbetrekkingen tusschen D anzig en N ed erlan d en
sprak den w ensch u it, d a t de vlaggen v an D anzig, D u itsc h la n d en
N ederland steeds vriendschappelijk naast elkaar zullen waaien.
V an de scheepswerf v a n de N . V. E. J. Smit & Zn. te W esterbroek
is 15 O ctober m e t goed gevolg te w ater gelaten een m o to rk u stsch ip
g root 420 ton, onder to e zic h t van Bureau V eritas en B. O. T . in aan ­
bouw voor Engelsche rekening. H e t schip zal w orden voorzien v an een
3 00 p k D eutz-D ieselm otor.
M aandag 17 O cto b er w erd van een der hellingen v an D e R o tte rdam sche D roogdok M aatschappij m et goed gevolg te w ater gelaten de
voor de Poolsche regeering in aanbouw zijnde onderzeeboot Sep. De
o p d racht voor den bouw v an d it schip, te zam en m et die v an h et
zusterschip O rzel, in aanbouw bij de K oninklijke M aatschappij ,,D e
Schelde” , w erd in 193 6 door de regeering van Polen verleend.
D e hoofdafm etingen zijn : lengte 84 m, breedte 6,70 m en h o lte
6,3 5 m. De v o o rtstu w in g bij b o v enw atervaart geschiedt door tw ee
D ieselm otoren vervaardigd door Gebr. Sulzer te W in te rth u r. D e onder
w ater v o o rtstu w in g geschiedt door tw ee electrom otoren, w elke door
de firm a R ohn Zielinski te W arschau zijn vervaardigd.
H e t schip is bew apend m et 4 boegtorpedobuizen, 4 hektorpedobuizen, 2 stel dubbele draaibare dektorpedobuizen, een 105 m m kan o n
en een 40 m m dubbel m itra ille u r en is verder voorzien van de m o d ern ­
ste navigatie- en com m unicatiem iddelen.
De bem anning zal in to ta a l u it 5 6 personen bestaan. D e b ouw ge­
schiedt onder inspectie v a n een commissie van toezich t der Poolsche
Marine. V erw ac h t w o rd t, d at h e t schip in den aanvang v a n 1939 ge­
reed zal zijn voor de officieele proeftochten.
H e t schip w erd ingezegend door den Poolschen pastoor W .
H o ffm a n u it H eerlen (w a ar een belangrijk aantal m ijnw erkers van
Poolsche n atio n aliteit is gevestigd), geassisteerd door pastoor A. J. F.
Collignon v an h e t tu in d o rp H ey p la at van de R otterd am sch e D ro o g ­
dok Mij. D e laatste beletselen w erden w eggenom en door m ev ro u w M.
Babinska, echtgenoote v a n den G ezant v an Polen.
D e beteekenis van den naam Sep is: Gier.
Op D insdag 18 O cto b er 193 8 w erd m et gunstig gevolg te w ate r
gelaten h e t dubbelschroef m oto rv rach tsch ip Straat Soenda, in aan­
bouw voor de K o ninklijke P ak etv aa rt M aatschappij bij de N . V . C.
v an der Giessen & Z onen’s Scheepswerven te K rim pen a /d . IJssel.
D e doopplechtigheid w erd v e rric h t door m evrouw E. E v erts-K erk kam p.
A anw ezig w aren de heer M. C. K oning, vo o rzitter v an den R aad
v an B estuur der JL P. M. en de leden, de heeren J. D . B rand, G. P. J.
Caspersz, M r. D . A. D elp ra t, B. E. R uys en N . v an Z alinge; de
Regeeringscom m issaris E xcellentie A. F. Gooszen; de directie der
K. P. M. vertegenw oordigd door de heeren» J. W . B. E v erts, C. ter
P oorten en A. J. P ro n k ; de heer M. H . D am nie, directeu r v an W e rk ­
spoor; de heer J. M. K o lff, commissaris en de directie v a n de b o u w ­
w erf. D e meeste heeren w aren vergezeld van hun n e dames. N oem en
wij verder nog, zonder volledig te zijn, de vertegenw oordigers van
Bureau V eritas, S cheepvaart-Inspectie en talrijke belangstellenden
u it de kringen v a n in d u strie en handel.
D e voornaamste gegevens van h e t schip zijn: Lengte tusschen
loodlijnen 4 5 0 '-0 " , breedte over spanten 6 2 '-0 " , holte to t shelterdek
39/-3 " , diepgang beladen 2 7 '-6 " ; w aterverplaatsing 14.8 50 ton.
H e t schip m eet circa 6900 b ruto register ton en heeft een draag­
vermogen van 93 50 ton. De voortstuw ing geschiedt door tw ee 4 -ta c t
W erkspoor D ieselm otoren m et een gezam enlijk vermogen v an 8000
apk. De proeftochtsnelheid zal ruim I 6 V2 knoop bedragen. H e t
schip k rijg t ruim e accom modatie voor 12 passagiers.
V an Bodewes’ Scheepswerven te M artenshoek is 19 O ctober m et
goed gevolg te w ater gelaten h e t m otorschip Omlandia, groot 500 ton
d.w., onder toezicht der British Corporation en Scheepvaart-Inspectie
in aanbouw voor kapitein K. Albers te H oogezand. H et schip zal van
een 300 pk D eutz-D ieselm otor w orden voorzien.
M et goed gevolg is 20 O ctober van de w erf van L. Smit & Zoon’s
Scheeps- en W erk tu ig b o u w N . V. te K inderdijk te w ater gelaten de
dubbelschroef stoom -em m erbaggerm olen Swirj in aanbouw voor
Russische rekening.
D e hoofdafm etingen zijn 67 X 12,60 X 5 m ; normale diepgang
3,3 0 m, baggerdiepte 15 m, em merinhoud, 1100 1, opbrengst 750 m :i
per uur.
Tw ee stoom ketels, elk 210 m 2 V .O ., tw ee trip le expansie machines,
elk 600 pk, dienen te r aandrijving van de schroeven, resp. v an het
baggermechanisme.
D e molen is gebouwd onder toezicht v an Bureau Veritas.
V an een der hellingen van de w erf „D e N o o rd ” te Alblasserdam
is 21 O ctober m et goed gevolg te w ater gelaten h e t vrachtschip m et
passagiersaccommodatie Scottish Co-O perator, in aanbouw voor
Engelsche rekening. D it schip heeft de volgende hoofdafm etingen:
lengte over alles 2 60', breedte 30', holte 18'. H e t schip h eeft een
laadverm ogen van 650 to n en een inhoud van 47.500 vierk. voet. De
voortstuw ing zal geschieden door middel van een Polar Dieselmotor
van 960 pk.
A an boord zullen w orden geplaatst tw ee hulpm otoren v an 52 pk
elk, voor aandrijving v an een 3 5 k W dynam o, alsmede een hulpm otor van 12 pk voor aandrijving van een 7 k W dynam o. V erder
kom en er tw ee masten, m et elk een laadboom m et een hefverm ogen
van 3 ton. H e t schip zal voorts nog voorzien w orden v an een electrische stuurm achine, electrischen kaapstand en een electrische anker­
spil. De verblijven voor de officieren en bem anning, alsmede voor zes
passagiers zijn midscheeps gebouwd. De bouw geschiedt volgens
klasse Lloyds 100 A 1 en British Board of Trade.
P ro e fto ch ten
O p 6 O ctober had op de rivier de Maas de geslaagde p ro efto ch t
plaats van de m otorboot Tannhauser, gebouwd door den heer Figee op
de Scheepsbouwwerf ,,’s Lands W elvaren” te V laardingen. D it vaar­
tu ig , bestemd voor sleep- en bergingsw erk, alsmede voor passagiers­
vervoer in N ederlandsch-Indië, is voorzien van een krach tig e brandspuitinrichting. H e t is gebouw d voor de K oninklijke Shell en voldeed
ruim schoots aan alle gestelde eischen, zoodat h et schip, h etw elk is
voorzien van een 2 80 p k K rom hout-D ieselm otor, to t volle tevreden­
heid werd overgenomen.
O p de Eems vond 11 O ctober de goed geslaagde p ro efv aart plaats
v an het nieuwe m otorschip Crescendo, w elk schip w erd gebouw d op
de w erf van Gebr. van Diepen te W aterhuizen bij G roningen, voor
rekening v an kapitein R. K u n st te G roningen, onder klasse Bureau
V eritas en Scheepvaart-Inspectie, groote k u stv a art.
H e t schip heeft afm etingen v an 45,30 X 7,5 5 X 2,90 m, een
deadweight van 440 to n , terw ijl h et b ru to 348 en n etto 167 reg.
to n groot is. H e t schip is gebouwd m et raised-quarter dek en heeft
tw ee stalen m asten m et tw ee stalen laadboomen voor lasten van twee
ton, voor welks bediening twee m otorlieren geplaatst zijn, die elk
door een L ister-m otor v an 12 pk aangedreVen worden. H e t schip is
u itg eru st m et een Industrie-D ieselm otor, die bij 3 00 om w entelingen
per m in u u t 240 p k o n tw ik k elt en waarmede een snelheid v an 10 mijl
w erd behaald.
H et schip voldeed op de proefvaart ruim schoots aan alle eischen.
H e t tankm otorschip Port L yautey, voor Fransche rekening ge­
bouw d bij de N . V. Industrieele M aatschappij „D e N o o rd ” te A l­
blasserdam, heeft 11 O cto b er m et goed gevolg proef gevaren. De
voornaam ste afm etingen van dit schip zijn: lengte over alles 189',
breedte 2 7 '-7 1/2 /', holte l l ' - 2 V4 " . H e t deadweight bedraagt circa
700 ton, de tan k in h o u d ongeveer 990 ton. Bestemd voor in te rn atio ­
naal verkeer, is h et schip gebouwd onder klasse Lloyd’s 100 A 1 en
Nederlandsche Scheepvaart-Inspectie. H et is uitgerust m e t een
8-cylinder Deutz-Dieselmotor van 400— 480 pk, waarmee h et in
geladen toestand een snelheid van ongeveer 9 mijl kan behalen.
Met goed gevolg heeft op den Nieuwen W aterw eg proef gevaren
de door de scheepsbouwwerf „De Nieuwe Maas” N . V. te V laardingen
gebouwde stoomsleepboot Oude Maas. De machine en ketel w erden ge­
leverd door de machinefabriek Vlaardingen-Oost N . V . te V laar­
dingen, terw ijl het schip werd voorzien van een K ort-straalbuis en
een balansroer.
Dezer dagen had de proefvaart plaats van de m otorspits La Fée,
eigenaar de heer J. B. Mollé, Gent, welk schip uitgerust is m et een
Deutsche Werke 4-tact compressorloozen Dieselmotor, type 3 M 36,
van 90 pk bij 375 om w ./m in. H et schip heeft de volgende afm e­
tingen: lengte 38,65 m, breedte 5,05 m, diepgang 1,90 m. D e in stal­
latie werd geleverd door den vertegenwoordiger, den heer W . M innebruiker, R otterdam en werd to t volle tevredenheid van den eigenaar
overgenomen.
H et door de Rotterdam sche Droogdok Maatschappij vo o r de
Koninklijke Shell gebouwde m otortankschip Glamina h eeft 22 O ctober een goed geslaagde proefvaart op de Noordzee gem aakt.
H et schip heeft de volgende afmetingen: lengte tusschen de lood­
lijnen 46O'-0", breedte over buitenkant spanten 59'-0", holte 34/-0 ".
Draagvermogen ongeveer 12.100 ton.
De voortstuw ing van het schip geschiedt door middel v a n een
Werkspoor Dieselmotor m et een vermogen van 3 500 apk.
van 7000 ton, w erd in 1908 te Sunderland gebouwd en is onlangs
voorzien van nieuw e stoom ketels, pompen en andere hulpw erktuigen.
De te IJm uiden opgelegde stoom traw ler H olland I V , 199 b ru to
register ton, in 1899 te Aberdeen gebouwd, is door de N . V. Zeevisscherij M aatschappij „H o llan d ” te IJm uiden voor sloop naar een
binnenlandsche w erf verkocht.
In tern a tio n a l T a n k e r O w n ers’ A sso cia tio n
Flet achtste verslag en de rekeningen over de zes m aanden p er
3 Mei 193 8 v an de In tern atio n al T anker O w ners’ Association z ijn
verschenen. In deze periode w aren de b ru to ontvangsten: bijdragen,
ontvangen tusschen 4 Februari en 3 A ugustus 193 8 (overeenkom stig
de gestelde bepalingen in deze rekeningen opgenom en) £ 157.920,
entreegelden, co n trib u ties en bankrente £ 7 7 4 , to taal £ 158.694' D e
uitgaven beliepen £ 273 5, zoodat als n etto on tv an g sten een bedrag
van £ 155.959 overbleef. H ieru it w erd £ 1 3 .2 1 5 betaald voor v er­
goedingen aan opgelegde schepen over de achtste verslagperiode op
basis van 15 sh. per b ru to ton. Een surplus van £ 142.744 resteerde.
H et bestuur zal nader beslissen over de aanw ending of verdeeling
van dit surplus, indien h et in staat is om te bepalen of h e t gew enscht
is om het surplus geheel of gedeeltelijk te gebruiken voor uitk eerin g
van m axim um vergoedingen voor opgelegde tonnage gedurende de
negende verslagperiode. U it de zevende verslagperiode w erd £ 7096
naar nieuwe rekening overgebracht.
De heeren Bow ring te Londen, W . H . de M onchy te R o tterd am e n
Th. O. T onnevold te G runstad zullen, overeenkom stig de sta tu te n ,
als lid van h et b estu u r aftreden, doch zullen voor herkiezing w o rd en
voorgedragen.
V erk och te schepen
H et Nederlandsche tankmotorschip Artcm is, van de N . V. P etro ­
leum Maatschappij „La Corona” te ’s-Gravenhage, d at aan de A ngloSaxon Petroleum Comp. Ltd. te Londen is overgegaan, is herdoopt in
Felannia.
De Artcm is, 3881 ton bruto, werd in 1914 bij de N ederlandsche
Scheepsbouw Maatschappij te Amsterdam gebouwd.
De sleepboot Y ser (ex Gccrtruida XI I ) , 147 ton b ru to , in 1918 bij
J. Th. Meyer te Sliedrecht gebouwd, die aan de Soc. A non, Carm ëlo
N oli fu G. te Savona werd verkocht, is herdoopt in Priamar.
H et Nederlandsche tankm otorschip K ulit, 221 ton b ru to , en 112
to n netto, gebouwd in 193 0 door de Sabang Bay H arb o u r & Coal
Co. Ltd. te Sabang en toebehoorende aan de N . V. de Bataafsche
Petroleum Maatschappij te Sabang, is naar de S trait Settlem ents
verkocht.
De hopperzuiger H . A. M. II van de Hollandsche A annem ing
Maatschappij te ’s-Gravenhage is naar Zuid-A frika verkocht.
H et motorkofschip Engelitta, 117 bruto register to n groot en in
1909 op de werf van W . Mulder te Stadskanaal gebouwd, is door
kapitein J. Brouwer te W ildervank aan kapitein E. O lth o f aldaar
verkocht. H et schip w ordt wederom in de kustvaart gebracht.
De laatste stoompont van den veerdienst E nkhuizen-Stavoren is
aangekocht door de Vrachtvaartm aatschappij. H et v aartu ig is naar
A msterdam vervoerd en zal vandaar naar Hoboken (A n tw erp en )
verstrekken, waar het voortaan dienst zal doen.
H et Noorsche stoomschip Tiinni (ex Louise Ticmann, ex D iïtvendrccht), 1970 ton d.w., in 1919 bij de scheepswerf „B aanhoek” te
Sliedrecht gebouwd, is door de A /S. Joachim (J. M. Johannesen,
directeur), te Farnsund, aan A lf Lindoe, te H augesund verkocht.
De verkoop geschiedde met voorbehoud van goedkeuring bij inspectie.
H et motorschip Grelchen von AU worden (ex A lm a ), 122 ton
b ruto en 67 ton netto, in 1916 bij Gebr, Boot te Leiderdorp ge­
bouwd, is verkocht aan H erm ann Juls te H am burg en herdoopt in
Christel Juls.
H et Fransche stoomschip Gncrmor (ex A rbcit), 3 05 ton b ru to , in
1923 bij Gebr. E. en M. Coops te Hoogezand gebouwd, v an de
Compagnie Nantaise de N avigation a Vapeur te N antes, w erd ver­
kocht aan de A/'S. Strindheim Rederi (Bjarne Isaksen) te D rontheim .
H e t schip is herdoopt in Strindheim.
V oor sloop verkochte schepen
De N . V. „H olland” te Flendrik-Ido-Am bacht h eeft voor sloop
aangekocht het Engelsche tankstoomschip Lutetian, van de T rin id ad
Leaseholds Limited te Londen. H e t schip heeft een draagverm ogen
Société F ran çaise de T ra n sp o rts P étro liers
U it Parijs w o rd t gemeld, d at de k o rt geleden m et regeeringssteun
nieuw opgerichte scheepvaartm aatschappij Société Française de T ra n s­
ports Pétroliers reeds een v ijfta l tankschepen van to taal 75.000 to n
heeft aangekocht.
O p Fransche w erven zijn nog twee groote tankers, resp. 22.000 e n
18.000 to n groot, in aanbouw , om onder eigen vlag- in de v aart te
worden gebracht. De tan k v lo o t onder de Fransche vlag zal dus b in n en
afzienbaren tijd over een tonnage van circa 3 50.000 to n beschikken.
GEVRAAGDE EN AANGEBODEN
B E T R E K K IN G E N
f
^
M INISTERIE VAN KOLONIËN
COMMISSARIAAT VOOR INDISCHE Z A K E N
V o o r h e t M a rin e E ta b lis s e m e n t te S o erab a ja w o rd e n
v o o r s p o e d ig e in d ie n s tt r e d in g gevraagd :
I. VOOR DE A F D E E L I N G E N WERKTUIGBOUW:
a. een te c h n is c h a m b te n a a r , a a n k o m e n d w erktu ig k u n d ig
te e k e n a a r, in h et b e z it van een e i n d d i p l o m a M. T. S.
b. een te c h n is c h a m b te n a a r v o lw a a r d ig calculator, d an w el
een te c h n is c h a m b te n a a r m e t turb in e -p rak tijk (volw aar­
dige kracht), in het b e z it v an e e n e i n d d ip lo m a M. T. S.
c. een te c h n is c h a m b te n a a r , v o lw a a rd ig gie te rsb a a s.
d. een te c h n is c h a m b te n a a r , v o lw a a r d ig k o p e rsla g e r.
II. VOOR DE AFD. VERIFICATIE VAN Z E E I N S T R U M E N T E N :
een
te c h n is c h a m b te n a a r , v o lw a a r d ig in stru m e n tm a k e r .
U itz e n d in g in tijdelijk en d ie n st v o o r vijf jaren.
-f
475.—- ’s m aa n d s (drie 3 jaarlijksche
Bezoldiging ƒ 240.------verhoogingen va n ƒ 35.— , twee 3 jaarlijksche v a n ƒ 40.— en een
3 jaarlijksche v a n ƒ 50.— ’s m aands.
A anv an g sb ez o ld ig in g va n de n a a n k o m e n d te e k e n a a r ƒ 240.—
’s maands, die va n de overig e krachten ƒ 275.— of ƒ 310.— 's m aands
al naar gelang van p r a k tisc h e ervaring e n be k w aa m heid.
Boven de bezoldigin g w ordt nog to eg ekend e en toelage (de z.g.
Oe djoengtoelage) v a n 10
der bezoldiging.
Vrije o v e rtoc h t (m et wettig gezin) in de derde o f tw e ed e klasse.
T eg e m o e tk o m in g uitrustingskosten ƒ 900.— o f ƒ 1000.— (voor
gehuwden ƒ 1350.— of ƒ 1 5 0 0 . - ) .
Sollicitaties (ongezegeld) uitsluitend schriftelijk v óór 3 N o v e m b e r
a.s. in te z e n d e n a a n h e t Co m m issariaat voo r Ind isc he Z ak e n bij
het D e p arte m e n t v a n K oloniën, Afdeeling B, E e rs te Bureau, onder
overlegging v a n d i p lo m a ’s en zoo mogelijk getuigschriften en o nder
opgave van g e b o o r te d a tu m e n tegenwoordige o f laatste betrekking(en).
%
TIJDSCHRIFTEN-REVUE
SC H E E P SB O U W (B W )
T h e sto p p in g o f ships. By R ear A dm iral S. M. Robinson, U.S.
N avy. (T his article is of p articu lar interest to the ship, engine,
and propeller design. In it, A dm iral Robinson has restated, and
sim plified equations covering ship m ovem ent in the transient
period of startin g , stopping, and backing, w hich he developed and
published in the „ Jo u rn a l” tw e n ty -tw o years ago. T h ro u g h the
years additional data has become available to check or m odify the
constants originally derived, and this has been used in recasting the
old equations. T he discussion is tim ely because of Mr. W . E. T h a u ’s
recent article on the same subject published in the T ransactions of
the A m erican Society of N aval A rchitects and M arine Engineers,
V olum e 45, 1937). 16 kol., 7 fig „Journal of the A m erican Society
of N av al Engineers” , A ugustus 1938, biz. 325.
S C H E E P S B E S C H R IJV IN G E N (S C H )
W ir tsc h a ftlic h k e itsv e r g le ic h des K oh le-, O el- u n d elek trisch en
A n trieb es grosser F ra c h t- u n d T a n k sc h iffe . (W iedergabe
eines von D r. W illiam Scholz, V orstandsm itglied der D eutsche
W e rft A. G ., H am b u rg , vor Fachleute des G H H -K onzerns gehal­
tenen V ortrages.) 14 kol., 23 fig., 6 tab. „S chiffbau” , 15 Sep­
tem ber 1938, blz. 327.
V O O R T S T U W I N G S M A C H IN E S , H U L P W E R K T U IG E N ,
O V E R B R E N G IN G E N Z . (M O ; M A ; T U R ; P )
F if ty y ea rs o f n a v a l en g in eerin g in retrosp ect. P a rt III.
1908— 1921. By H .M . N euhaus. (In m aking its golden anniversary
of existence, the A m erican Society of N aval Engineers scans the
panoram a of its past in this series of four articles. C reated in
O ctober, 1888, shortly afte r the b irth of the „N ew N a v y ” of the
U nited States, the Society alm ost im m ediately began the dissemina­
tion of inform ation o f interest in the form of its Jo u rn al.) 38 kol.,
21 fig. „Jo u rn al of th e A m erican Society of N aval Engineers” ,
A ugustus 1938, blz. 341.
D e v e lo p m e n t o f th e m arin e diesel en gin e. By A. H oum pller. (N ew
designs of B. and W . double-acting and single-acting m achinery)
(o. a. beschrijving van de d.w . 2 -t. proefm otor m et afvoerschuiven
van gelijke diam eter als de arbeidszuiger). 7 1/v> kol., 5 fig. „T he
M otorship” , O ctober 1938, blz. 23 5.
A 1 2 .5 0 0 B .H .P . S u lzer en gin e. (T he highest-powered single-acting
u n it yet built. One of three sets for the 21.000-ton liner Oranje.
N ew features in design.) (12 cyl., piston diam. 760 m m , stroke
12 50 m m , 145 r.p.m . mean indicated pressure 5,7 k g ). 7 kol.,
6 fig. „T he M otorship” , O ctober 193 8, blz. 23 8.
S p iilg eb lä se f ü r Z w e ita k tm o to re n . V on H ans-U lrich T änzler.
(W äh ren d beim V iertak tm o to r das Ausschieben der v erbrannten
Gase u n d das A nsaugen der Frischgase durch je einen H u b des
A rbeitskolbens selbsttätig bew irkt w ird, muss beim Z w eitaktm otor
das Frischgas nach jedem D oppelhub in der unteren K olbenstellung
w ährend des A usström ens der verbrannten Gase innerhalb 100 bis
110° K urbelw ellendrehung d urch ein Gebläse in den Z ylinder ge­
blasen werden. Von dem Spülgebläse muss gefordert w erden, dass
die Förderm enge über dem ganzen D rehzahlbereich des Motors
dem Gem isch- oder L u ftb ed arf annähernd entsp rich t; es muss
ferner billig und leicht sein, wenig P latz einnehmen und wenig
K ra ft verbrauchen. Die drei G ebläse-bauarten — das H u bkolben­
gebläse, das D rehkolbengebläse und das Schleudergebläse — werden
diesen Forderungen in verschiedenem Grade gerecht, woraus sich
die verschiedenen A nw endungsgebiete ergeben. Die M öglichkeit,
d urch A u sn u tzu n g der Ström ungsvorgänge beim A u stritt der A b­
gase aus dem Z ylinder auf ein Gebläse überhaupt zu verzichten,
d ü rfte im allgemeinen n u r f ü r M otoren m it verhältnism ässig
geringen D rehzahlschw ankungen in Frage kom m en.) 16 kol.,
34 fig. m et S ch rifttu m . „Z. d. V. d. I.” , 24 September 1938,
blz. 1153.
KETELS E N T O E B E H O O R E N (K E )
B e tr a c h tu n g e n ü b er die E ig n u n g von K on d en sw a sser-A b leitern
f ü r den S ch iffsb etrie b . V on Obering. H . R ichter. (Die vor­
stehenden A usführungen zeigen, dass auch im Schiffsbetrieb
M öglichkeiten gegeben sind, tro tz der Schlinger- und S tam pf­
bewegungen des Schiffskörpers das Problem der Kondensatbeseiti­
gung einwandfrei zu lösen und durch U eberw achungsgeräte
Störungsquellen und Verunreinigungen rechtzeitig aufzudecken.
Von weichem grossen Einfluss derartige Massnahmen auf die W irt­
schaftlichkeit des Schiffsbetriebes sind, w urde geschildert.) 8 kok,
7 fig. „Schiffbau” , 15 September 1938, blz. 323.
M A T E R IA L E N ; BEW ERKING, B E PR O E V IN G , L A SSC H E N ,
CORROSIE (T E )
R ö n tgen ografisch e Spannungsm essungen b ei Ü b ersch reiten der
Fliessgrenze an B iegestäben aus F lu szsta h l. Von F. Bollen­
rath und E. Schiedt. (Bericht der D eutschen V ersuchsanstalt fü r
L u ftfa h rt, E .V ., In stitu t fü r W erkstofforschung.) (M it der A n ­
wendung vervollkommneter Versuchs verfahren w urde eine stetige
Abnahme der Fliessgrenzenüberhöhung bei Biegestäben gefunden.
D urch Röntgenmessung, welche die elastischen V erform ungen von
den bleibenden zu trennen gestattet, w ird in den hier m itgeteilten
Versuchen gefunden, dass mit der Fliessbehinderung keine E r­
höhung der Fliessgrenze verbunden ist. Das Wesen der „S tü tz­
w irkung” w ird erk lärt.) 10 kol., 7 fig., 2 tab. met S chrifttum .
„Z, d. V. d. I.” , 17 September 193 8, blz. 1094.
D a u e rb ieg efestig k eit von K ehl- u n d S tu m p fn a h tv erb in d u n g en .
Von Prof. D r. A. T hum und Dipl. Ing. A. Erker. (D u rch D auer­
biegeversuche an Blechen grösserer Dicke und grösserer Breite
sollte festgestellt werden, welche W erte fü r die Biegewechselfestig­
keit von Kehlnaht- und Stumpfnahtschweissungen erreicht werden
können. Dabei sollte insbesondere untersucht werden, wie w eit E in­
brandkerben, spanabnehmende N achbearbeitung der O berfläche,
natürliche Eigenspannungen, die durch die W ärm eeinw irkung beim
Schweissen selbst entstehen, und künstlich aufgebrachte Eigen­
spannungen die Biegewechselfestigkeit beeinflussen.) 11 Lv kol.,
13 fig. „Z. d. V. d. I.”, 17 September 1938, blz. 1101.
B R A N D S T O F F E N , SM EERM IDDELEN, P A K K IN G ,
ISO LA TIE (B R )
V ersuche zu r A u fk lä r u n g des K lo p f V organges. V on Dipl. Ing.
A. Köchling. (In der vorliegenden A rbeit w ird über Versuche
berichtet, die im Maschinenlaboratorium der Technischen H och­
schule Dresden durchgeführt worden sind m it dem Ziel, einen
vertieften Einblick in das Wesen und die Ursache des Klopfvorganges zu gewinnen. Ein wesentlicher Bestandteil des Klopfvorganges scheint die dabei auftretende K lopfschw ingung zu sein.
Die Einflüsse der Betriebsveränderlichen, wie Luftüberschusszahl,
chemischer A ufbau des K raftstoffs, A nfangsdruck und -tem peratur,
ferner des Sauerstoffsgehalts der V erbrennungsluft sowie der
Brenngeschwindigkeit, auf die A usbildung der K lopfschw ingung
wurden planmässig untersucht. Die bisher gewonnenen Ergebnisse
deuten auf Zusammenhänge, die sich in unsere bisherige V or­
stellung nicht ohne weiteres einordnen lassen.) 18 kol., 50 fig.
Z. d. V. d. L” , 24 September 1938, blz. 1126.
P rü fm otoren z u r K lo p fw ertb estim m u n g v o n K r a ftsto ffe n .
Von Prof. Dr. Ing. W. Wilke. (Als Mass f ü r die K lopffestigkeit
eines O tto k raftsto ffs wird allgemein die O ktanzahl b enutzt. Sie
setzt wegen ihrer A bhängigkeit von der M otorbauart die einheit­
liche Festlegung eines Prüfm otors voraus. Bisher diente als solcher
allgemein der in den Vereinigten Staaten von A m erika entwickelte
sog. CFR-M otor. Neuerdings h at der Reichs- und Preussische
Verkehrsminister einen von der I. G. Farbenindustrie entwickelten
Prüfm otor als deutschen Prüfm otor fü r O tto k raftsto ffe anerkannt.
Sein A ufbau und seine Ergebnisse werden nachstehend erstmalig
m itgeteilt. Für die Bewertung der motorischen Eignung der Diesel­
k raftsto ffe h at sich als Maszstab die Cetenzahl — neuerdings die
Cetanzahl — weitgehend eingeführt, die die Zündw illigkeit des
K rafstoffs im Dieselmotor anzeigt. Hingegen ist das Messverfahren
zu ihrer Bestimmung noch in der E ntw icklung begriffen. An
meisten zur Anw endung kom m t das Zündversuchverfahren. Die
Erfahrungen der I. G. Farbenindustrie bei der E ntw icklung und
U ntersuchung eines Prüf-Dieselmotors d ü rfte n auch hier fü r die
anzustrebende Vereinheitlichung der P rüfverfahren und -motoren
wertvolle Untei'lagen abgeben.) 16 kok, 3 5 fig., 1 tab. „Z. d. V. d. L ”,
24 September 193 8, blz. 113 5.
Bovenstaand literatu u r-o v erzic h t is ontleend aan h et literatuur-kaartsysteem , dat sinds jaren w ordt bewerkt door den inlichtingendienst
van h e t In s titu u t voor Scheepvaart en L uchtvaart. Alleen de voornaamste artikelen worden opgenomen in „Schip en W erf” . Meerdere
lite ra tu u r w o rd t op aanvrage — ook telefonisch (telefoon 5 5217) — verstrekt. De vermelde literatuur is tegen vergoeding van portkosten
te r leen verkrijgbaar van het In s titu u t voor Scheepvaart en L uchtvaart, H aringvliet 68 te Rotterdam .
INSTITUUT VOOR SCHEEPVAART E N LUCHTVAART
H A R IN G V L IE T
68. R O T T E R D A M
LIJST VAN NIEUW AAN GESCHAFTE BOEKEN GEDURENDE 2E HALFJAAR 1937
TITEL
JAAR
Spezial Bronzen u n d S o n derlegierungen ...................................
1936
K uprodur ...........................................................................................
1936
N idabronze ..................
1934
1934
Schweiss-Bronze. H e k u ..................................................................
A eterna V. L. 22 .............................................................................
1934
A e te rn a W .F . 2 6
....................................................................... 1935
Bearbeitungsvorschrift ........................................................ ..
1936
Schleuderguss ................ ..................... ..............................................
193 6
Moderne gieterij techniek voor constructeur en gieter z. j. (1 9 3 7 )
Hoe construeert m en een gietstuk? ........................................
1936
Lehrgang fü r Feinmechaniker. I, II, III. II. A ufl. . . . 193 5— 1937
H artm etalle in der W erk statt. W erkstattbücher. H e f t 62. . 1937
Der Dreher als Rechner. II. A ufl. W erkstattbücher, H e f t 63 1937
Feinmechanische F e r t i g u n g ...........................................................
1937
Eenvoudig ijzerw erk .........................................................................1 1937
1929
Com ment on devient f r a is e u r ......................................................
Com ment on devient tourneur sur m étaux ......................... . 193 3
Autogeen lasschen en -snijden ...................................................
z. jMethoden voor onderzoek en keuring van m e ta l e n ..............
193 5
Der Flugzeugbaustoff. D u r a lu m in .............................................
1937
Der Faciiarbeiter im Flugzeugbau. Bd. 3. D er Flugzeugw art
(M otorcnw art) ...........................................................................
1937
Der Facharbeiter im Flugzeugbau. Bd. 12. D er W e rk sto ffprüfer und K ontrolleur im Flugzeugbau
. . 1937
M ateriaalvoorschriften voor de m ilitaire l u c h t v a a r t
193 5
Grundlagen und. G eräte technischer Längenmessungen.
II. A u fl............................................................................................
1929
M cCollum-Peters electric telemeters
1936 )
The inductor te le m e te r ......................................................
1936
I
1937
Southw ark-Em ery testing m a c h in e s ..........................................
Southw ark-H eydekam pf testing m a c h in e s
.. . 193 6
The Southw ark R . D. type universal testing machines . . . .
1936
The R . R. Moore fatigue testing m a c h in e ...............................
1935
The K enyon-Burns-Y oung e x te n so m e te r.................................
1936
Carpenter torsion im pact testing m a c h in e ...............................
1935
Huggenberger tensometers. A lever type strain gauge . . . .
1937
De Forest scratch recording strain g a g e .................. .................
1934
The W hittem ore s tr a in -g a g e ....................................... .................
1934
P rüfen und Messen. V orträge -vom Tagung 1. und 2. D e­
zember 193 6 ................................................................................
1937
Grundlagen der W assermessung m it dem hydrom etrischen
Flügel (V. D .1. Forschungsheft 385) ..............................
1937
The autom atic helmsman ............................................................. n. d.
General directions for the installation and m anagem ent of
H yland hydraulic steering gear ............................................. n . d.
Idem. Windlass and c a p s t a n ........................................................
n. d. (
Idem. H ydraulic controls ............................................................. n . d. J
E. G. O. dam kettingen ..............................................................
z. j.
W alfang .............................................................................; ............
1937
Bijdrage to t de geschiedenis der Nederlandsche w alvischv aa rt (meer speciaal de Zaansche) ........................................
1937
Door de tropen naar de Zuidelijke ijszee te r w alvischvangst 1927
Visschcrs voeren u it ......................................................................
z. j.
P atent schroefasdichting .................................................
1875— 1925
Congres international des directeurs de bassins. Mémoires
presentés et résumés des discussions..........................
1935
Lima schroef. Algemeen plan 4-bladige schroeven ty p e B 3 5a.
Beschrijving ...............................................................................
Over de constructie en sterkteberekening van hoog belaste
scheepsschroeven .........................................................................
1937
Design and strength calculations for heavily loaded pro­
pellers .............................................................................................
1937
Schwingungsdämpfende H ülsenfedern ......................................
1936
M .A .N .-R enk H ulsenfeder-K upplung ......................................
1937
Goodrich cutless bearings fo r marine s e rv ic e ..........................
1931
W aterlubricated softrubber bearings ............................ ...........
1931
Kingsbury th ru st bearings ...........................................................
1925
M elcher P ate n t schroef ................................................................
z. j.
Schraubenpropelier nach P a te n t M e lc h e r ...............................
o. J.
S tuw - of trekschroef m erk B. E. . . : ......................................
z. j.
H ydrostatische K u p p lu n g System Sandner ..........................
O. J.
E lektrom agnetische R eibungskupplungen P ate n t „V u lk an '
1923
Nummer van de Bibliotheek
S C H R IJ V E R
V ereinigte D eutsche M e ta llw e r k e
.................
TE. 927
C. N . v an der V e l d e n ...................................................
R. Saladin, K. L audien en J . C. A l d e r s .................
D eutscher A usschuss f ü r technisches Schulwesen
(D A T S C H ) ...............................................................
F. W . Leier (H . H aak e) ..............................................
E. Busch (H . H aa k e)
................................................
Verein deutscher I n g e n ie u r e
............
G. J. J a c o b s .......................................................................
R . C h a m p ly .......................................................................
I d e m .....................................................................................
P. M. L. M ic h ie ls ................. ................................. ..
C. A. Lobey de B ru y n
..............................................
H . L ennartz (Ju n k ers N a c h ric h te n ) ......................
T E . 928
T E . 929
TE.
TE.
TE.
TE.
TE.
TE.
TE.
TE.
TE.
TE.
R. H o f m an n
....................................................................
T E . L V . 7. C.
F r. Krause (H . W . E c k e rt) .......................................
M aterialen Com missie .....................................I ............
T E . L V . 7 . L.
TE. L V . 9
G. B e r n d t ......................................................................... .
T . M. 64
Baldwin S outhw ark C o rp ...............................................
T . M. 65
Idem ............... ; ...................................................................
T . M. 66
Idem .....................................................................................
T . M. 67
Verein deutscher Ingenieure .......................................
T . M. 68
W . H en n ...........................................................................
S. G. Brow n L td ................................................................
T . M. 69
U I. 5 6
H yland L td ..........................................................................
U I. 57
Kon. N ed. G rofsm ederij ..............................................
C. H . H u d tw a lc k e r .....................................................
U I. 5 8
V I. 169
S. L o o ts m a ................................ .........................................
A. K. N ie l s e n ....................................................................
M. van D essel-Poot ..............................................
Fr. R. C edervall & S ö n e r
V I. 170
VI. 171
V I. 172
V O . 17. ’25
Barrillon, Pelabon e t G u n tzb e rg er
V O . 146. 53 5
V H ertogenbossche Schroevengieterij M. Lips . . .
V O . 161
W . H . C. E. R ö s i n g h ...................................................
Idem . . ..............................................................................
V O . 162
V O . 162. ( N .E .)
G. Pielstick .................................................................... \
Z ahnräderfabrik A u g sb u rg ........................................ ƒ
B. F. G oodrich R u b b er C y .............................................)
W . F. Busse an d W . H . D e n t o n ............................... ƒ
K ingsbury M achine W o rk s .........................................
T echnisch Bureau „ P ra k tijk ” ................................... )
Fr. Melcher .....................................................................ƒ
M. Bonte
E. S a n d n e r
„V u lk an ” M aschinenfabriks A .G
vn
93 0
931
932
933
934
93 5
93 6
93 7
93 8
LV. 6
,
V O ’ 164
V O . 16 5
T
'
VO. 167
VO. 168
VO. 169